Македонија се наоѓа на историска крстосница каде што се кршат демографската реалност и економските амбиции. Министерот Александар Николоски изјави дека, со цел да се одржи сегашното ниво на бруто-домашниот производ (БДП), на земјата до 2030 година ќе ѝ бидат потребни околу 50.000 странски работници годишно, на што премиерот Мицкоски ја дуплираше бројката и рече дека се потребни над 100.000 работници годишно.
Дали решенијата за тековниот дефицит на кадар ќе предизвикаат долгорочна штета врз домашниот пазар на труд?
Анализата на овој тренд покажува сериозен ризик од создавање на затворен круг: увозот на евтина работна сила од азиските и африканските земји директно да ги дестимулира домашните граѓани, принудувајќи ги уште помасовно да бараат подобра егзистенција во западноевропските земји.
Главниот страв на синдикатите и економските аналитичари е дека масовниот увоз на работници од земји со значително понизок животен стандард (како Непал, Бангладеш или Пакистан) ќе дејствува како „сидро“ што ќе го спречи природниот раст на платите во Македонија.
Во пазарна економија, недостигот на работна сила е главниот двигател за зголемување на платите и подобрување на работните услови – работодавците едноставно мораат да понудат повеќе за да го задржат кадарот. Но, доколку бизнисот добие лесен пристап до алтернативен, поевтин пазар на труд, мотивот за зголемување на платите на македонските работници драстично се намалува. Со тоа, домашниот работник се соочува со стагнација на приходите во време на постојан раст на трошоците за живот.
Наместо да го реши проблемот, овој модел ризикува да го забрза иселувањето. Македонските граѓани не се натпреваруваат само на локалниот пазар, тие имаат отворен поглед кон Германија, Австрија, Швајцарија и другите западни земји каде што минималните саатнини се неколкукратно повисоки од просечните во Македонија.
Ако македонскиот работник увиди дека во сопствената земја платите вештачки се одржуваат на ниско ниво поради увозот на странски кадар, неговата математика станува едноставна. Психолошкиот и економскиот поттик за заминување станува уште посилен. Резултатот е т.н. заменски ефект – за секој нов економски мигрант што доаѓа да работи во градежништвото или текстилната индустрија во Македонија, по еден млад, квалификуван или полуквалификуван македонски граѓанин трајно ја напушта државата.
Додека бизнис-секторот со право алармира дека без работници капацитетите ќе затворат, стратегијата на потпирање врз увозна работна сила во нископродуктивни сектори е само привремено „гасење пожар“. Страните работници кои доаѓаат во Македонија често ја гледаат земјата само како отскочна штица кон Европската Унија. Штом ќе добијат можност или ќе ги совладаат процедурите, голем дел од нив исто така продолжуваат кон Западот.
Од друга страна, државата го губи своет младо и репродуктивно домашно население, што дополнително ја продлабочува демографската криза за која предупредува и самата Влада.
За да се спречи овој црн деструктивен тренд, економската политика мора да се преориентира од „увоз на евтин труд“ кон „инвестиции во продуктивност“. Тоа подразбира:
Строги регулативи и квоти за увоз на странски работници, со цел тие да бидат дополнување, а не замена за домашниот работник под достоинствена цена.
Автоматизација и дигитализација на бизнисите со цел да се намали потребата од физичка сила, а да се зголеми додадената вредност.
Стимулирање на платите преку даночни олеснувања за компаниите кои инвестираат во човечки капитал.
На крајот, вистинската економска стабилност не се мери само преку растот на БДП, туку преку куповната моќ и квалитетот на животот на граѓаните кои живеат тука. Доколку увозот на работници стане алатка за одржување на ниски плати, цената што Македонија ќе ја плати преку сопственото празнење ќе биде превисока.
С.А
