Предлогот на првиот човек на НЛБ Групацијата, Блаж Бродњак, за зголемување на данокот на додадена вредност во Словенија отвори жестока јавна расправа за платите, даноците и животниот стандард. Во дебатата се вклучи и словенечкиот автор Јан Мацарол Врабец, кој го постави прашањето колку е оправдано човек со годишни бруто-примања од над 760.000 евра да предлага повисоки даноци за потрошувачката.
Бродњак, на Фестивалот на претприемништвото во Брдо кај Крањ, предложи поинаков модел на оданочување со кој вработените би добивале повисоки нето-плати, но државата дел од изгубените приходи би ги надоместувала преку повисок ДДВ.
Според неговото размислување, општата стапка на ДДВ би можела да се зголеми на 24 или 25 проценти, додека за основните животни потреби би се применувала намалена стапка од пет проценти.
Како примери ги посочи Хрватска и скандинавските земји, каде што повисокото оданочување на потрошувачката е дел од даночниот систем.
„Лесно е да зборувате за даноци кога заработувате толку“
Настапот предизвика реакции на социјалните мрежи. Во објава на LinkedIn, Јан Мацарол Врабец ја спореди словенечката политика со автобус во кој двајца возачи се расправаат кој ќе управува, додека патниците не знаат каде се движат.
Тој го критикуваше фактот што за повисок ДДВ зборува банкар чии годишни бруто-примања, според објавените податоци за 2025 година, изнесувале 762.443 евра.
Како дополнителен аргумент го наведе примерот на својот 26-годишен син, кој добил понуда за станбен кредит од НЛБ со фиксна каматна стапка од речиси 3,5 проценти.
Сепак, Врабец истакнува дека неговата критика кон високите примања не значи дека пораката на Бродњак за потребата од економски реформи е погрешна.
Бродњак одговори со четири можни решенија
Претседателот на Управата на НЛБ се вклучи во дискусијата и објасни дека камата од 3,5 проценти за станбен кредит ја смета за поволна во сегашните услови.
Како аргумент го наведе приносот од 3,83 проценти што Словенија го плаќа на десетгодишна државна обврзница.
Бродњак посочи дека намалувањето на даночното оптоварување на трудот мора да се финансира од некаде. Според него, постојат неколку можности: дополнително државно задолжување, намалување или подобро управување со буџетските расходи, повисоки даноци на имот или зголемување на ДДВ.
Тој смета дека зголемувањето на општата стапка на ДДВ на 25 проценти, во комбинација со намалена стапка од пет проценти за основните производи, би можело побрзо да обезбеди средства за зголемување на нето-примањата на вработените.
Дали поголемите плати би ги надоместиле повисоките цени?
Предлогот отвора важно економско прашање. Доколку платите се даночно растоварени, вработените би можеле да располагаат со повеќе пари. Но повисокиот ДДВ би можел да ги зголеми цените на дел од производите и услугите.
Ефектот не би бил ист за сите граѓани. Вработените со повисоки примања би можеле да добијат поголема корист од даночните олеснувања, додека пензионерите и домаќинствата со ниски приходи би биле почувствителни на поскапувањата.
Токму затоа јавната дискусија во Словенија не е само расправа за платата на еден банкар, туку и за тоа кој треба да го носи товарот на финансирањето на државата.
А прашањето е актуелно и за Македонија, каде што секоја промена на даноците, платите или каматите непосредно се одразува врз семејните буџети.
