Паушалното оданочување кај нас многумина го гледаат како најлесниот пат за работа без премногу хартија. Отвораш дејност, работиш со свои раце, плаќаш данок по решение и не влегуваш во класично водење деловни книги. Во теорија звучи едноставно. Во пракса, не е баш така.
Затоа што паушалец не значи човек без обврски. Напротив. Значи човек што мора добро да знае дали воопшто има право на тој режим, кога треба да поднесе барање и што се случува ако УЈП утврди дека условите веќе не постојат.
Во Македонија, паушалното оданочување се однесува на самостојни вршители на дејност, најчесто занаетчии и лица што работат со сопствен труд, а поради природата на работата не се во состојба да водат деловни книги или таквото водење сериозно би им ја отежнало дејноста. УЈП како примери наведува занаетчии, бербери во помали места и слични дејности.
Првата работа што мора да се знае е дека паушалот не важи за секого. Не може секој што сака помалку администрација само да каже: „Јас ќе бидам паушалец“.
Правото се признава под услови. Обврзникот не смее да врши трговска, угостителска или комисиона дејност, освен ако станува збор за трговија исклучиво преку продажни места на организирани зелени пазари. Не смее да вработува повеќе од едно лице покрај себе. Не смее други лица да вложуваат во неговата дејност. И не смее да има нето годишен доход повисок од две годишни просечни бруто-плати по работник во земјава.
„Најчестата заблуда е дека паушалец е секој мал бизнис. Не е. Паушалец е оној што влегува во точно определени услови. Ако условите ги нема, нема ни паушал“, велат даночни консултанти.
Втората работа е рокот. Тука нема многу простор за импровизација. Барањето за паушално оданочување се поднесува секоја година, најдоцна до 31 декември, за наредната година. Значи, ако некој сака да биде паушално оданочен за следната година, не чека јануари, не чека март, не чека „кога ќе стигне“. За новорегистрирани даночни обврзници, рокот е 15 дена од денот на регистрација или пред започнување со вршење на дејноста.
Ова е детал што многумина го пропуштаат. Работат, мислат дека ќе се среди подоцна, па на крај сфаќаат дека режимот не се добива автоматски. Се бара. Се одобрува. И УЈП носи решение.
„Паушалното оданочување не е усмен договор со државата. Без барање и без решение, нема паушал“, објаснуваат економистите.
Третата работа е плаќањето. Ако УЈП го одобри барањето, обврзникот добива решение за паушално оданочување, аконтативни пресметки и налози за плаќање. Данокот се плаќа секој месец, најдоцна до 15-ти во месецот за претходниот месец. Тоа значи дека паушалецот мора да си го планира трошокот како редовна месечна обврска, не како нешто што ќе се плати кога ќе има повеќе пари на сметка.
УЈП при одлучување не гледа само формално што е напишано во барањето. Може да прави проверка на фактичката состојба: каде се врши дејноста, каква е деловната просторија, колку е опремена, какви се пазарните услови, колкава е површината, па дури и други околности што влијаат врз можноста за заработка.
Тука е и најважниот дел: ако подоцна се утврди дека престанале условите поради кои некој добил право на паушално оданочување, УЈП може да го задолжи да води деловни книги.
Со други зборови, паушалот не е засекогаш. Не е еднаш добиено и готово. Се проверува, се обновува, се следи.
За мал занаетчија, бербер, чевлар, кројач, лимар или човек што работи сам и нема капацитет да води класично книговодство, овој режим може да биде големо олеснување. Помалку администрација, појасна обврска, помал притисок. Но само ако се почитуваат правилата.
„Најскапо е кога човек мисли дека е мал, па никој нема да го гледа. Даночните правила важат и за малите и за големите“, велат познавачи.
Паушалот е добар само кога човек знае каде стои. Ако не го знае рокот, ако не ги знае условите и ако не знае кога мора да плати, тогаш олеснувањето многу брзо станува проблем.
Б.З.М.
