Најлесно е да се каже: „Ќе отворам бизнис“. Потешкиот дел почнува веднаш потоа, кога треба да се најдат пари за кирија, опрема, прва набавка, веб-страница, маркетинг, сметководител, дозволи, пакување, достава, непланирани трошоци. И тука многу идеи умираат уште пред да добијат шанса. Не затоа што биле лоши, туку затоа што никој не пресметал колку навистина чини првиот чекор.
Почетниот капитал е најголемата пречка за луѓето што сакаат да започнат мал бизнис. Особено за оние што немаат имот за хипотека, немаат богато семејство зад себе и не сакаат веднаш да влезат во сериозен кредит. Во Македонија тоа најчесто изгледа вака: човек има идеја, знае што би продавал или каква услуга би нудел, но кога ќе седне да ги стави бројките на хартија, сфаќа дека „малку пари“ не значи ништо конкретно.
Економистите велат дека првата грешка кај почетниците е што бараат пари пред да знаат точно за што им требаат.
„Не е исто да кажете ми требаат 3.000 евра и да кажете ми требаат 1.200 евра за опрема, 600 евра за прва набавка, 400 евра за реклама и остатокот како резерва за два месеца. Оној што дава пари сака да види ред, а не ентузијазам без математика“, велат познавачи на малите бизниси.
Најчестиот извор на почетен капитал и понатаму се личните заштеди. Колку и да звучи скромно, тоа е најчистиот старт. Нема камата, нема притисок од банка, нема обврска кон роднини. Но, тука има една стапица. Многумина ги вложуваат сите пари што ги имаат, без да остават резерва за живот. Па, бизнисот уште не почнал да врти, а дома веќе има нервоза.
Затоа економистите советуваат првиот план да не биде направен само според желбата, туку според најлошиот можен месец.
„Ако бизнисот не донесе приход три месеци, дали човекот може да издржи? Ако одговорот е не, тогаш стартот е премногу ризичен или сумата е погрешно распределена“, објаснуваат финансиски консултанти.
Втора опција се парите од семејството и блиските пријатели. Тоа кај нас е честа практика. Некој ќе позајми од брат, родител, кум, пријател. Формално лесно, психолошки тешко. Затоа експертите велат дека и ваквите позајмици треба да се стават на хартија. Не од недоверба, туку за да нема недоразбирања.
„Кога се мешаат пари и блиски луѓе, најопасно е сè да остане на збор. Подобро е однапред да се знае дали парите се подарок, позајмица или влог во бизнисот“, велат економисти.
Банкарскиот кредит е трета можност, но не е за секого. Банките не гледаат само идеја. Гледаат приходи, обезбедување, кредитна историја, ризик. За веќе постоечки бизнис кредитот може да биде корисна алатка, но за човек што почнува од нула може да биде тежок товар. Особено ако уште првиот месец треба да плаќа рата, а прометот допрва се гради.
Познавачи на пазарот советуваат почетниците да не земаат кредит за нешто што не е неопходно. На пример, скапа канцеларија пред првиот клиент, прескапа опрема пред да се тестира услугата или голема количина роба само затоа што „ќе оди“.
„Најдобриот старт е оној што може да се тестира со најмал можен трошок. Ако идејата не може да преживее во мала форма, прашање е дали ќе преживее и со голем кредит“, велат бизнис-консултанти.
Постојат и грантови, мерки за самовработување, програми за млади претприемачи и поддршка преку разни фондови. Тие можат да бидат добар почеток, но не треба да се гледаат како сигурна карта. Процедурите бараат документи, бизнис-план, рокови, отчетност. Некогаш парите доаѓаат подоцна од очекуваното, а некогаш условите не одговараат на секој тип бизнис.
Сè почнува од едно едноставно прашање: колку малку пари ми требаат за да докажам дека ова функционира?
Не колку пари би било убаво да имам. Не колку има конкуренцијата. Туку колку е минимумот за да се направи првата продажба, првиот клиент, првата тура, првата услуга. Тука многу работи стануваат појасни.
Малите бизниси најчесто не пропаѓаат затоа што немале луксузен старт. Пропаѓаат затоа што трошеле како веќе да успеале, а уште немале стабилен приход. Почетниот капитал не е само прашање на пари. Тоа е тест за дисциплина. Кој ќе го помине тој тест, има поголема шанса да преживее и кога ќе дојдат првите вистински проблеми.
Б.З.М.
