Седумдесет километри од брегот на Малезија, во лесно патролирана поморска зона позната како Источни надворешни граници на пристаништето (EOPL), флотила-дух шверцува иранска нафта на начин што ги заобиколува санкциите на САД.
Танкери натоварени со сурова нафта што вообичаено подлежи на санкции застануваат таму за да го пренесат својот товар на други бродови пред дискретно да ја транспортираат нафтата до кинеските рафинерии.
Овие трансфери од море до море често се вршат ноќе и со користење на различни методи на прикривање. Тие го формираат јадрото на паралелна поморска мрежа што експертите ја нарекуваат „флота во сенка“ – флота-фантом што потсетува на онаа што ја користи Русија за да ги заобиколи западните санкции. Стотици танкери, честопати застарени, лошо осигурани и со нејасна сопственост, формираат армада што го транспортира речиси целиот извоз на нафта од Иран, објави Волстрит журнал.
Бродовите користат софистицирани техники на камуфлажа: црни церади што ги маскираат нивните имиња, префарбани броеви на трупот, деактивирани уреди за следење и често преименување на знамето. Понекогаш тие ги веат знамињата на земјите во развој како Сиера Леоне, кои регистрираат танкери, но немаат вистинска контрола.
И покрај ембаргото на САД, Иран минатата година генерираше околу 31 милијарда долари (26,7 милијарди евра) приходи од нафта, според американскиот конгресен комитет. Речиси 90% од овој извоз отиде во Кина, што претставува околу 45% од државниот буџет на Иран. Оваа неочекувана добивка му овозможи на режимот да го издржи економскиот притисок од САД со години.
Кина игра централна улога во овој систем. Многу компании кои легално поседуваат танкери за нафта се регистрирани во кинески градови, а голем дел од екипажите се Кинези. Пекинг дури и формално им нареди на своите компании да ги игнорираат санкциите на САД насочени кон одредени кинески рафинерии, повикувајќи се на правилото за блокада за прв пат од 2021-ва година.
Аналитичарите ги следат овие пратки користејќи сателитски податоци и повремени сигнали од транспондерите на бродовите, кои понекогаш се реактивираат за да се движат низ теснецот. Тие можат да го следат патот на иранската нафта до рафинериите во Кина, особено во провинциите Шандонг и Љаонинг, кои користат само кинески банки и на тој начин ги избегнуваат санкциите на САД.
Ексклузивната економска зона на Малезија, но надвор од нејзините територијални води, стана задолжителна транзитна точка за овој сообраќај, претставувајќи правна сива зона. Помеѓу 2023-та и 2025-та година, бројот на трансфери од море до море таму се зголеми повеќе од двојно, од 280 на 679 следени операции.
Благодарение на оваа флота, се разви вистински офшор екосистем, со бродови за снабдување со гориво, бродови за поправка и мали чамци кои продаваат цигари и пиво на морнарите. Танкерите остануваат таму со недели, понекогаш и со години, служејќи како пловечки нафтени платформи и „пумпи“ за други бродови.
Соединетите Американски Држави се добро запознаени со шемата и ја засилија својата борба против оваа мрежа, воведувајќи нови санкции, блокирајќи ги иранските пристаништа, па дури и повремено испраќајќи специјални сили за запленување на танкери за нафта во Индискиот Океан. Притоа, запленија неколку бродови поврзани со Иран, иако ваквите акции остануваат спорадични. За навистина да ја ограничат флотата-дух, експертите веруваат дека Соединетите Американски Држави мора да одржат трајна поморска блокада и да го зголемат притисокот врз Кина.
Малезија, која одржува неутрална надворешна политика, го признава присуството на иранската морнарица, но вели дека интервенцијата е тешка. Бродовите често работат надвор од нејзината директна надлежност и користат тактики на смирување. И покрај ограничените ресурси, земјата веќе задржа десетина бродови поради неовластено закотвување во 2026-та година.
Случајот со танкерот за нафта Нора ја илустрира отпорноста на оваа мрежа. Во сопственост на кинеска компанија и санкциониран од САД, тој се променил седум пати во десет години и продолжува да работи. Откако беше задржан и ослободен од Малезија, тој продолжи да испорачува иранска нафта набргу потоа, докажувајќи дека само санкциите нема да бидат доволни за да ги запрат овие бродови.
