По децении правење на воздушниот превоз подостапен, глобалната авиоиндустрија се соочува со сериозна криза. Растечките цени на горивата, геополитичките тензии и недостигот на авиони ја ставаат во прашање иднината на нискобуџетните летови, пишува „The Financial Times“ во анализа.
Во минатото, воздушниот превоз беше луксуз за богатите, но со доаѓањето на нискобуџетните компании како што е „Ryanair“, милиони Европејци се навикнаа да летаат евтино барем еднаш годишно. Денес, меѓутоа, секторот е под притисок. По конфликтот со Иран, илјадници летови беа откажани, а цената на авионското гориво речиси се дуплираше. Ова доведе до банкрот на американската авиокомпанија „Spirit Airlines“, што, според аналитичарите, може да биде само почеток на нов бран спојувања и банкроти.
Извршниот директор на „Lufthansa“, Карстен Шпор, веќе предупреди дека „силните ќе станат посилни, а слабите – послаби“. Слично мислење изрази и Тони Фернандес, коосновач на малезиската нискобуџетна авиокомпанија „AirAsia“, според кого дури и големите авиокомпании може да бидат принудени да се спојат.
Авијацискиот сектор долго време работеше со ниска добивка и жестока конкуренција. Кризи како што се 11-ти септември и пандемијата Ковид-19 веќе ја потресоа индустријата, но според аналитичарите, сегашната ситуација може да има сличен ефект. Се очекуваат нови банкроти, намалување на рутите и забрзано пензионирање на стари авиони кои трошат многу гориво.
Сето ова ќе ја направи индустријата посилна, но ќе ги ослабне конкурентските сили што ги одржуваат цените на билетите прифатливи, зголемувајќи ја веројатноста за крај на ерата на евтино авио патување, се вели во анализата.
„Ниедна авиокомпанија не сака да биде евтина, таа сака да биде профитабилна“, изјави за „FT“ Ендру Чарлтон, раководител на консултантската компанија „Aviation Advocacy“, додавајќи дека ерата на летови од „20 фунти“ сигурно завршува.
Авиокомпаниите привремено имаа корист од желбата на луѓето да патуваат повеќе од пандемијата на коронавирусот. Доцнењата во испораките на авионите „Boeing“ и „Airbus“, исто така, им помогнаа на авиокомпаниите да одржат повисоки цени.
Но, новата криза е главно поврзана со горивото за авиони. Околу 40% од европскиот керозин поминува низ Ормутскиот теснец, кој останува практично блокиран од американско-израелската војна со Иран. Дури и по примирјето, ќе бидат потребни месеци за да се обноват резервите. Некои авиокомпании веќе преземаат итни мерки, како што се полнење гориво на авионите во други земји или носење дополнително гориво за да се избегне недостиг.
Најголемиот проблем останува цената. Горивото е најголемиот трошок за авиокомпаниите, а многумина предупредуваат дека нивната добивка за годината би можела да се намали или целосно да исчезне.
Инвеститорите веќе почнаа да се обложуваат против послабите компании. Бројот на „кратки позиции“ – инвестициска стратегија за профитирање од падот на цените на акциите – во унгарскиот нискобуџетен превозник „Wizz Air“ порасна на речиси една шестина од неговиот вкупен удел во акциите.
Во САД, исто така, постојат загрижености за иднината на нискобуџетните превозници како што се „JetBlue“ и „Frontier Airlines“. Во меѓувреме, големите традиционални компании – „United Airlines“, „American Airlines“, „Delta Air Lines“ и „Southwest Airlines“ – почнаа да нудат поевтини билети, со што директно влегуваат на пазарот на буџетски авиокомпании.
Во Европа, секторот е веќе силно консолидиран околу три големи групи – „Air France-KLM“, „Lufthansa“ и „International Airlines Group“. Големите компании го следат пазарот за можности за купување на послабите конкуренти.
Се очекува кризата да го забрза и „пензионирањето“ на старите авиони. „Lufthansa“ веќе објави дека ќе пензионира некои од своите постари авиони „Boeing 747“ и „Airbus А340“ порано. Клучно прашање е што ќе се случи со гигантските „Airbus А380“, кои превезуваат повеќе од 500 патници, но согоруваат огромни количини гориво.
Експертите велат дека евтините летови во Европа можеби се минато. Нискобуџетните превозници сè уште имаат предност благодарение на нивните пониски трошоци, но како што традиционалните авиокомпании се повлекуваат од кратки рути, конкуренцијата се намалува. Ова ќе им овозможи на буџетските превозници постепено да ги зголемуваат цените.
Засега, многу авиокомпании се обидуваат да ги одржат цените стабилни, особено во текот на летната сезона, кога заработуваат најмногу пари. Но, ако високите цени на горивата продолжат и во зима, аналитичарите очекуваат масовни намалувања на летовите, рутите и работните места. А тоа означува тешки времиња за авиокомпаниите и можеби крај на евтините авионски билети.
