Во време кога платите тешко го следат растот на цените, а младите семејства се двоумат дали воопшто да влезат во кредит за сопствен дом, издавањето станови тивко прерасна во една од најисплатливите инвестиции во Македонија.
Не гласно, не со прес конференции и фанфари, туку со едноставна математика што сè повеќе луѓе ја пресметуваат на салфетка во кафуле.
Во Скопје, особено во централните општини и населбите блиску до факултети и деловни зони, кириите во последните години забележаа сериозен скок.
Гарсоњера што пред неколку години се издаваше за 150 евра, денес лесно достигнува 250, па и 300 евра месечно. Двособните станови одамна ја надминаа психолошката граница од 400 евра. И тоа без да зборуваме за новоградбите со лифт, гаража и поглед кон нешто што инвеститорот ќе го нарече парк.
Познавачи на пазарот велат дека приносот од кирија, особено ако станот е купен пред неколку години по пониска цена, може да достигне и до 6 или 7 проценти годишно. Тоа е повеќе од класичен банкарски депозит.
Еден аналитичар објаснува дека „инвеститорите сè почесто го гледаат станот како финансиски инструмент, а не само како место за живеење“.
Според него, побарувачката не доаѓа само од студенти и млади брачни парови, туку и од странски работници, дипломати, ИТ секторот… списокот не е краток.
Во туристичките центри приказната има поинаква динамика. Краткорочното издавање, преку онлајн платформи, носи повисоки приходи во летните месеци.
Во Охрид и Струга, сопствениците за три до четири месеци можат да заработат сума што е еднаква на половина годишна плата во земјава. Секако, со ризик. Сезоната знае да биде каприциозна, временските услови не прашуваат, а конкуренцијата расте.
Експерти за недвижности предупредуваат дека оваа профитабилност има и друга страна.
„Колку повеќе станови се купуваат за инвестиција, толку помалку остануваат достапни за оние што сакаат да купат прв дом“, вели еден познавач на урбаните политики.
Според него, пазарот во одредени делови од главниот град веќе покажува знаци на прегревање. Цените растат побрзо од реалната куповна моќ. А тоа… знае да заврши непријатно.
Сепак, сопствениците ретко размислуваат во апстрактни термини. За нив, станот е сигурност.
„Киријата ми ја покрива ратата за кредитот и останува нешто плус“, вели еден сопственик што издава двособен стан.
Во вакви случаи, инвестицијата практично се самофинансира. По десетина години, имотот останува, а кредитот исчезнува. Барем на хартија звучи едноставно.
Има и практични предизвици што не се гледаат во табелите. Неплатени сметки, оштетен мебел, станари што заминуваат без најава.
Некои сопственици бараат депозит од две кирии, други потпишуваат нотарски договори, трети се потпираат на збор.
Пазарот функционира во мешавина од формално и неформално, со сива зона што сите ја знаат, но ретко кој ја анализира гласно.
Во последно време, дел од економистите укажуваат дека масовното вложување во станови како форма на штедење може да ја насочи економијата кон непродуктивни сектори.
Наместо капиталот да оди во производство, иновации или извоз, тој завршува во бетон. Тоа не значи дека издавањето стан не е паметна одлука на индивидуално ниво. Напротив. Само прашањето е што се случува кога сите ќе тргнат по истиот пат.
Пазарот на изнајмување во Македонија засега останува динамичен и профитабилен. Побарувачката е стабилна, цените не покажуваат сериозен пад, а инвеститорскиот апетит не стивнува.
Но како и секој бизнис што изгледа премногу сигурен… и тука постои тивка неизвесност.
Прашањето не е дали станот може да се издаде денес. Прашањето е што ќе се случи ако економските услови се променат, ако кредитите поскапат, ако младите продолжат да се иселуваат.
Дотогаш, издавањето стан останува еден од ретките начини просечниот граѓанин да создаде дополнителен приход без да отвори фирма, без вработени, без реклами.
Б.З.М.
