Неколку часа по неговиот агресивен говор на Светскиот економски форум во Давос во среда попладне, американскиот претседател Доналд Трамп навести зрак на деескалација во неговиот застој со Европа околу прашањето за Гренланд. Во објава на платформата Truth Social, Трамп објави дека ја повлекува својата закана за воведување тарифи против европските земји, повикувајќи на постигнување „рамка за иден договор“ за автономната територија на Данска, по состанокот со генералниот секретар на НАТО, Марк Руте.
„Ова решение, доколку се финализира, ќе биде одлично за Соединетите Американски Држави и за сите земји на НАТО. Врз основа на ова разбирање, нема да ги воведам тарифите што беа планирани“, напиша американскиот претседател во својата објава, додека претходно во својот говор изјави дека нема намера да употреби воена сила за да го стекне Гренланд.
Во интервју за CNBC, малку подоцна, Трамп изјави дека имале „општа идеја за договор“. Како што рече, разговорите се однесуваат на поширока соработка на Арктикот, со фокус на Гренланд, и се главно поврзани со безбедносни прашања.
Американскиот претседател избегна да даде детали за содржината на договорот, истакнувајќи дека станува збор за „доста сложена“ рамка која ќе биде детално презентирана во подоцнежна фаза. Тој нагласи дека станува збор за долгорочен договор, карактеристично велејќи дека „ќе важи засекогаш“.
Иако не спомена конкретни услови, тој карактеристично изјави дека новиот договор би можел да вклучува соработка меѓу САД и нивните европски сојузници во развојот на противракетниот штит „Златна купола“ и во експлоатацијата на минерали во Гренланд.
Покрај стратешката локација на Гренланд, САД постојано ги наведуваат огромните – и во голема мера неискористени – резерви на ретки минерали на островот, од кои многу се клучни за технологии како мобилни телефони и електрични возила.
Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, рече дека прашањето за суверенитетот на Гренланд и дали ќе остане автономен регион на Данска не беше тема на разговорот што го имаше со Трамп во средата.
На прашањето од „Фокс њуз“ дали Гренланд ќе остане дел од Данска како дел од евентуален иден договор, Руте рече дека прашањето „не било покренато за време на разговорот со американскиот претседател Трамп“.
Важен дел од тој договор предвидува сојузниците на НАТО брзо да ја зајакнат безбедноста на Арктикот, а првите резултати од тоа може да се видат веќе оваа година, рече генералниот секретар на НАТО, Руте.
Во интервју за Ројтерс на маргините на Давос, тој рече дека командантите на НАТО сега ќе мора да ги разработат деталите за дополнителните безбедносни барања.
„Ќе се собереме во НАТО со нашите високи команданти за да разработиме што е потребно“, рече Руте, додавајќи: „Не се сомневам дека можеме да го направиме тоа доста брзо. Секако се надевам дека ќе го постигнеме тоа до 2026 година, се надевам дури и на почетокот на оваа година“.
На прашањето дали сојузниците на НАТО можат да му веруваат на Трамп на зборот, Руте одговори: „Секогаш можете да му верувате на Доналд Трамп на збор“.
Се потсетува дека Трамп ја отфрлил идејата за изнајмување на Гренланд во минатото, велејќи дека „ние браниме имот, а не закуп“.
План базиран на „британско-кипарскиот модел“?
Портпаролката на НАТО, Алисон Харт, во изјава по средбата меѓу Трамп и Руте изјави дека „преговорите меѓу Данска, Гренланд и САД ќе продолжат со цел да се осигура дека Русија и Кина никогаш нема да добијат упориште – економски или воено – во Гренланд“.
Сепак, еден од двајцата пратеници на Гренланд праша зошто НАТО треба да има какво било влијание врз минералното богатство на островот. „НАТО нема право да преговара за ништо без нас, Гренланд. Ништо за нас без нас“, рече Аја Кемниц.
Според американските медиуми, потенцијалниот план би можел да им овозможи на САД да изградат повеќе воени бази на територијата на Гренланд.
Функционерите кои присуствуваа на состанокот на НАТО во среда изјавија за „Њујорк тајмс“ дека моделот за планираниот договор би можел да биде сличен на британските бази на Кипар, кои се дел од британските прекуокеански територии.
Според постојните договори со Данска, САД можат да распоредат колку што сакаат воени сили во Гренланд. Тие веќе имаат повеќе од 100 воени лица трајно стационирани во базата Питуфик, на северозападниот крај од регионот.
За време на прашањето, новинарот му го пренесе на Трамп ставот на данскиот министер за надворешни работи, кој наводно отфрлил каква било дискусија за стекнување на Гренланд од страна на САД. Американскиот претседател одговорил дека не сака да биде информиран „од втора рака“ и дека доколку има несогласување, би претпочитал директно да му се каже.
На прашањето кога ќе разговара за темата со Данска, Трамп рече дека ќе разговара со Марк Руте, додавајќи: „Тој е поважен, искрено“.
Недоверба во Гренланд
Најавата на Доналд Трамп за „рамковен договор“ за Гренланд беше дочекана со силен скептицизам на автономниот остров, дел од Данска, за кој американскиот претседател јасно стави до знаење дека сака.
Гренландѓаните кои разговараа со француската новинска агенција во Нук, главниот град, изгледаа резервирани кога ја слушнаа веста или рекоа дека не му веруваат на републиканскиот милијардер.
„Тоа е само лага. Тој лаже“, рече Микел Нилсен, 47-годишен занаетчија. „Не верувам во ништо што тој го кажува – и не мислам дека сум единствениот“, инсистираше тој.
„Кој, Трамп? Не му верувам“, беше реакцијата на Анак, 64-годишна асистентка на медицинска сестра.
„Гренланд е земја на Гренландѓаните. Не можете да ја стекнете така, од која било причина. Дефинитивно не ако сте Трамп“, додаде таа.
