Кредитот лесно се зема кога платата е редовна, сметките се под контрола и ништо не се расипало дома. Вистинскиот тест почнува подоцна, кога покрај ратата ќе стигне регистрацијата за автомобилот, ќе откаже бојлерот или семејниот буџет ќе се стегне поради непланиран трошок. Токму затоа економистите советуваат задолжувањето да не почнува со прашањето колку пари банката е подготвена да ви даде, туку колкава рата реално можете да поднесете секој месец.
Основното правило е едноставно: не земајте повеќе отколку што навистина ви треба. Ако за реновирање на станот ви недостигаат 300.000 денари, нема голема логика кредитот да се зголеми само затоа што банката проценила дека можете да добиете повеќе. Поголем кредит значи и поголем износ што треба да се врати, а со него доаѓаат и каматата и другите трошоци.
Финансиските познавачи советуваат пред потписот да се направи проста домашна пресметка. Плата, други редовни приходи, сметки, храна, гориво, деца, кирија доколку ја има, осигурување, постојни задолжувања… па дури потоа кредитот.
Не е доволно само овој месец да можете да ја платите ратата.
„Прашањето е дали ќе можам да ја плаќам и ако нешто тргне лошо“, е една од пресметките што банкарските познавачи ја посочуваат како многу поважна од максималниот кредитен износ што клиентот може да го добие.
Тука доаѓа и она непопуларното сценарио што многумина не сакаат да го пресметуваат. Што ако едниот член од семејството остане без дел од приходот? Што ако трошоците пораснат? Што ако се појави голем непланиран издаток?
Економистите советуваат токму ова да се стави на хартија уште пред задолжувањето. Најлошото разумно сценарио. Не катастрофа, туку ситуација што реално може да се случи.
Добра заштита е и финансиската резерва. Наместо целата заштеда да се потроши веднаш, познавачите на личните финансии препорачуваат домаќинството, кога е можно, да има пари со кои би можело да покрие неколку месечни рати. Во водичите за задолжување често се споменува резерва од најмалку три рати, а поголема заштеда значи и повеќе простор доколку приходите привремено паднат.
Но, тука има една важна работа. Резервата има најмногу смисла ако е вистинска заштеда, а не дополнително задолжување што само ја зголемува главнината на кредитот.
Пред потписот треба да се знае и колку навистина ќе чини кредитот. Не само номиналната камата што стои крупно во понудата, туку и вкупниот износ за враќање, трошоците, провизиите, осигурувањето доколку го има и условите под кои ратата може да се промени.
Организациите за заштита на потрошувачите советуваат граѓаните однапред да ја знаат висината на отплатната рата и колку таа ќе го оптовари личниот или семејниот буџет.
„Корисникот треба да се консултира со некој што може детално да му ги објасни сите детали околу понудата“, советуваат финансиски познавачи, особено кога условите се посложени или задолжувањето е долгорочно.
Ако проблемите со отплатата сепак почнат да се насетуваат, најлошо е да се чека ратите да почнат да доцнат. Тогаш треба веднаш да се разгледаат можностите: кратење на непотребни месечни трошоци, разговор со банката или рефинансирање доколку новите услови навистина ја олеснуваат отплатата.
Кредитот сам по себе не мора да биде проблем. Проблем станува кога ратата е пресметана до последен денар од платата, а дома нема никаква резерва.
Затоа математиката е прилично народска: прво ратата, потоа сметките, храната и нормалниот живот. Ако по сето тоа не останува простор барем малку да се тргне настрана, можеби кредитот е преголем. Или едноставно, сè уште не е време за него.
Б.З.М.
