Македонската индустрија во август произвела помалку отколку пред една година, но зад падот на производството се крие една друга бројка која можеби кажува повеќе за тоа што се случува во фабриките.
Индустриското производство е намалено за 1,9 проценти во однос на август 2025 година, додека бројот на работници во истиот период е намален за 3 проценти. Уште поинтересна е сликата ако наместо еден месец се погледнат првите осум месеци од годинава. Производството во периодот јануари-август е за 0,6 проценти повисоко од истиот период лани, а бројот на работници е за 2,8 проценти помал. Со други зборови, македонската индустрија засега успева да произведе малку повеќе отколку лани со помал број работници.
Самата споредба не е доволна за да кажеме дека продуктивноста на секој индустриски работник пораснала за точно определен процент. Индексот на физичкиот обем на производството и индексот на бројот на работници се различни статистички серии, а врз нив влијае и промената на структурата на индустријата. Фабрика што произведува фармацевтски производи, рудник и фабрика за автомобилски компоненти не создаваат ист производ и немаат ист однос меѓу трудот и производството. Но насоката е тешко да се игнорира – работните места во индустријата се намалуваат побрзо отколку физичкиот обем на производството.
Тоа не почна во август. Во јули производството беше повисоко за 1,3 проценти од истиот месец лани, а бројот на работници беше помал за 2,6 проценти. Во јуни разликата беше уште поизразена, односно индустриското производство порасна за 6,5 проценти, додека бројот на работници се намали за 2,3 проценти. Во мај бројот на работници беше намален за 2,6 проценти. Значи, четири последователни месеци за кои сега ги имаме двете серии покажуваат ист феномен – индустриската вработеност оди надолу, без производство да се движи во ист размер.
Падот не е само во еден дел од индустријата
Вчера објавените податоци покажуваат дека во август најголем годишен пад на бројот на работници има во рударството и вадењето камен, дури 8 проценти. Во преработувачката индустрија, која е многу поголема и поважна за вработеноста, бројот е намален за 2,8 проценти. Единствената од трите главни индустриски области што бележи зголемување е снабдувањето со електрична енергија, гас, пареа и климатизација, каде бројот на работници е поголем за 0,7 проценти.
Уште поинтересно е што падот се гледа во сите главни индустриски групи. Кај нетрајните производи за широка потрошувачка бројот на работници е намален за 4,4 проценти, кај интермедијарните производи за 3 проценти, кај енергијата и капиталните производи за по 2,3 проценти, а кај трајните производи за широка потрошувачка за 2,1 процент. Тоа ја прави сликата поширока од проблем во една фабрика или една гранка.
Истовремено, август не беше добар месец ниту за самото производство. Рударството паднало за 10,1 проценти, преработувачката индустрија за 1,3 проценти, додека производството во снабдувањето со електрична енергија, гас и пареа било повисоко за 0,8 проценти. Меѓу дејностите што најмногу го повлекле индексот надолу се производството на електрична опрема со пад од 6,9 проценти, машините и уредите со 9,6 проценти и моторните возила, приколките и полуприколките со 8,7 проценти.
Токму автомобилскиот сегмент заслужува внимание. Македонија во изминатите години изгради значаен дел од својот извозен индустриски модел околу фабрики што работат за европските автомобилски синџири. Пад од 8,7 проценти во еден месец не е доволен за да се прогласи тренд, но е бројка што треба да се следи во следните месеци, особено ако се има предвид дека европската автомобилска индустрија минува низ сериозни структурни промени.
Помалку луѓе, а производството за осум месеци сепак е во плус
Најнеобичната комбинација останува онаа од почетокот. По осум месеци од 2026 година индексот на индустриското производство изнесува 100,6, што значи дека физичкиот обем е 0,6 проценти над истиот период од 2025 година. Индексот на бројот на работници, пак, покажува пад од 2,8 проценти.
Причините за тоа не можат да се прочитаат директно од овие две статистички соопштенија. Дел од компаниите можеби инвестираат во автоматизација и опрема, некои можеби имаат проблем да најдат работници, трети ја менуваат организацијата на производството, а кај одредени гранки може едноставно да се менува обемот на нарачките. Од официјалните бројки можеме да го видиме резултатот, но не и да тврдиме кој од овие фактори е пресуден.
Сепак, ако трендот продолжи, тој отвора многу поважно економско прашање од тоа дали индустриското производство во еден месец е плус или минус два проценти.
Македонија со години сака повеќе индустрија затоа што фабриките носат извоз, инвестиции и работни места. Но можно е да влегуваме во период во кој растот на индустријата повеќе нема автоматски да значи и пропорционален раст на индустриската вработеност. Современите производствени линии бараат повеќе технологија, автоматизација и квалификуван кадар, а помалку рачна работа за иста количина производ. Од друга страна, Македонија има и демографски проблем и недостиг на работници во повеќе дејности, па дел од приспособувањето може да доаѓа и од страната на понудата на труд. Овие се можни објаснувања, не нешто што ДЗС го утврдува со овие податоци.
Има уште еден интересен сигнал. Последните достапни податоци за индустрискиот промет се за јули, кога вкупниот промет бил повисок за 2,7 проценти од јули 2025 година. На домашниот пазар растот бил 8,5 проценти, а на странските пазари 1,9 проценти. Значи во јули имавме истовремено раст на производството од 1,3 проценти, раст на прометот од 2,7 проценти и пад на бројот на работници од 2,6 проценти.
Тоа веќе е комбинација што вреди да се следи подолго време.
За компаниите, производство со помалку луѓе не мора да биде лоша вест ако е резултат на повисока продуктивност, нова технологија и подобро платени работни места. За економијата, меѓутоа, би било многу понеповолно ако зад падот на вработеноста стојат затворање производствени капацитети, намалени нарачки или постепено повлекување на дел од производството.
Во моментов официјалните бројки не ни дозволуваат да кажеме кое од овие сценарија преовладува, но дозволуваат да кажеме нешто друго.
Во август македонската индустрија имала 3 проценти помалку работници отколку пред една година. Во првите осум месеци просечната слика е пад од 2,8 проценти. А во истиот осуммесечен период физичкиот обем на индустриското производство не е помал, туку е 0,6 проценти поголем.
Тоа е бројка што вреди да ја запомниме кога следниот пат ќе слушнеме дека фабриките произведуваат повеќе. Бидејќи во 2026 година, барем досега, повеќе производство веќе не значи нужно и повеќе работници.
Автор: Бранко Стојкоски
