Градежништвото во Македонија веќе не изгледа како пред десетина години. На градилиштата сè уште има бетон, железо, скелиња и врева, но зад оградите полека се менува целиот начин на работа. Работници тешко се наоѓаат, платите растат, инвеститорите бараат побрза градба, а технологијата влегува таму каде што со децении главниот збор го имаа човечките раце.
И токму недостигот на луѓе станува една од најголемите причини за промените.
Од Здружението за градежништво при Стопанската комора летово предупредија дека недостигот на квалификувана работна сила и заминувањето на мајстори кон Хрватска, Словенија и други европски земји остануваат сериозен проблем. Компаниите се обидуваат да ги задржат работниците со повисоки плати, подобри услови и дополнителни обуки.
Тоа се гледа и на терен. Добар ѕидар, армирач, електричар, машински техничар или искусен мајстор веќе не се луѓе кои фирмата лесно може да ги замени. Напротив, тие стануваат ресурс за кој компаниите се натпреваруваат.
Просечната нето плата во градежништвото, според податоци објавени на почетокот од 2026 година, изнесувала 39.825 денари, а секторот на крајот од вториот квартал во 2025 година броел 48.743 вработени. Во градежниот сектор во текот на 2025 година бил забележан и раст на платите.
Но, повисока плата сама по себе не го решава проблемот.
На европско ниво веќе се оди кон поинаков модел на градење. Сè поголем дел од работата се префрла од градилиштето во контролирани производствени услови. Ѕидни елементи, фасади, делови од конструкцијата, па дури и цели простории можат однапред да се произведат, а потоа да се донесат и состават на локацијата.
Таквата монтажна и префабрикувана градба може значително да го скрати времето на изведба. Европски анализи покажуваат дека кај одредени проекти времетраењето може да се намали меѓу 20 и 60 проценти во споредба со класичните методи. Истовремено има помалку отпад, полесна контрола на квалитетот и помала потреба од голем број работници на самото градилиште.
За Македонија тоа не значи дека утре зградите ќе пристигнуваат спакувани на камион. Но правецот е јасен.
Се менува и проектантскиот дел. Информациското моделирање на објекти, познато како БИМ, овозможува проектантите, архитектите, инженерите и изведувачите да работат врз дигитален модел на истиот објект. Потенцијалниот судир меѓу инсталација, конструкција или друг елемент може да се забележи уште на компјутер, наместо откако ќе пристигнат мајсторите.
Во Македонија веќе има активности за поширока примена на БИМ, како и за обука на кадар за енергетски ефикасно градење. Европските програми во кои учествува и земјава ги посочуваат токму читањето дигитални планови, БИМ моделирањето, енергетската ефикасност и правилното управување со градежниот отпад како вештини што ќе бидат сè попотребни.
Има уште една промена. Купувачот повеќе не гледа само квадратура и локација. Изолацијата, потрошувачката на енергија, греењето и ладењето, квалитетот на прозорците и идните сметки стануваат дел од математиката при купување стан.
Паралелно, пазарот продолжува да бара нови станови. Од градежниот сектор на почетокот од годинава порачаа: „Очекуваме поголема понуда и се надеваме дека 2026 година ќе биде година во која понудата ќе се израмни со побарувачката“.
Работниците, пак, бараат нешто друго, подобри услови. Од синдикалните организации летово порачаа дека „безбедноста и здравјето на работниците мора да бидат над секој рок и профит“.
Тука всушност се сретнуваат сите промени. Треба да се гради побрзо, поквалитетно и со помалку луѓе, но тие луѓе мора да бидат подобро обучени и подобро платени.
Градежништвото нема да остане без мајстори. Само мајсторот од следната деценија веројатно нема да работи исто како оној од претходната. Покрај алатот, ќе мора да знае да чита дигитален проект, да работи со нови материјали и да следи далеку построги стандарди.
Бетонот останува бетон. Начинот на кој ќе се стигне до готова зграда, веќе се менува.
Б.З.М.
