Европската Унија ќе го отвори својот огромен пазар за земјите што чекаат членство, под услов тие да се согласат да застанат на страната на блокот против непријателските држави и индустриските соперници, според нацрт-предлогот на Европската комисија што го виде Политико.
На земјите-кандидатки, од кои некои чекаат со децении да станат членки на ЕУ, ќе им биде понудена невидена „постепена интеграција“ во единствениот пазар, вклучувајќи трговија без бариери и пристап до истражувачки програми, додека процесот на пристапување продолжува, според нацрт-планот, чии делови се објавени од Политико.
„Единствениот пазар е прв приоритет за економска конвергенција“, се наведува во документот за придобивките што треба да им се понудат на земјите-кандидатки пред проширувањето.
„Пораната интеграција би отворила можности за компаниите на Унијата, би ги зајакнала европските вредносни синџири и би ги намалила стратешките зависности. Комисијата ќе утврди каде потврдената регулаторна усогласеност и капацитетите за спроведување овозможуваат подлабоко учество во истражувањето, иновациите и индустриската соработка, како и поширок пристап до пазарот. Предност треба да се даде на можностите што ги унапредуваат подготовките за пристапување и ги задоволуваат заедничките економски и стратешки потреби.“
Документот, чие изготвување го надгледуваше Александар Адам, еден од врвните советници на Урсула фон дер Лајен и поранешен соработник на францускиот претседател Емануел Макрон, фундаментално би го променил пристапот на ЕУ кон соседните земји. Во моментов, речиси сите економски придобивки од поблиската соработка се резервирани за членовите, додека ниедна нова земја не се приклучила кон ЕУ од Хрватска во 2013 година.
Како дел од пакетот мерки на Адам, на Украина, Молдавија, Албанија и Црна Гора ќе им бидат понудени „патокази“ дизајнирани да го забрзаат процесот на пристапување во наредните години. За други, како што се Македонија, Косово, Босна и Херцеговина, Србија и Турција, процесот се одолговлекува – со растечки стравувања дека би можеле да го изгубат интересот или да се приближат кон Русија или Кина, пишува бриселскиот портал.
Според планот на Комисијата, економските придобивки што им се нудат на земјите-кандидатки ќе зависат од нивната поддршка за целите на надворешната политика на ЕУ, додека пристапот до единствениот пазар ќе биде условен од тоа да не се споделуваат клучни технологии со непријателски земји и трговски соперници.
„Како што се продлабочува индустриската и пазарната интеграција, учеството во чувствителните сектори мора да биде придружено со соработка во контролата на инвестициите, контролата на извозот, спроведувањето на санкциите и заштитата на чувствителните технологии“, се наведува во документот.
„При оценувањето на пристапот треба да се земе предвид стратешкото усогласување, критичните зависности и способноста за управување со ризиците за инфраструктурата и синџирите на снабдување. Доколку овие услови не се исполнети, обемот на учество треба да се прилагоди според соодветниот инструмент.“
Меѓу областите што се разгледуваат за поблиска соработка се полупроводниците, квантните технологии, биотехнологијата, вештачката интелигенција и вселенските технологии.
Фон дер Лајен ќе пристигне во Албанија во среда на разговори како дел од турнејата низ Западен Балкан. Таа ќе ги посети и Косово и Македонија, кои според новиот план нема да добијат забрзан пат кон членство во ЕУ, а за време на посетата ќе зборува и за економските придобивки од поблиското усогласување со Унијата.
Според документот, крајната цел на земјите-кандидатки треба да биде полноправно членство во ЕУ.
„Сепак, пристапувањето бара време: земјите-кандидатки мора да завршат ригорозен процес базиран на заслуги и да спроведат далекусежни и трајни реформи“, се вели во него. „Тоа време треба да се искористи стратешки за да се подготви Унијата за поголем број членови и да се продлабочи постепената интеграција во областите од заеднички интерес.“
Сепак, придобивките ќе зависат од тоа дали земјите ги исполнуваат своите обврски.
„Каде што овие обврски не се исполнети, учеството мора да остане реверзибилно. Пристапот треба да се суспендира или прекине кога постојат причини за тоа“, предупредува предлогот.
Сегашните членки на ЕУ изразија загриженост за можноста нови земји да бидат примени во блокот, а потоа да се откажат од своите обврски и да ги нарушат клучните политики. Под премиерот Виктор Орбан, Унгарија го искористи своето право на вето за да ги блокира санкциите против Русија и поддршката за Украина.
Документот на Адам – кој треба да им биде презентиран на високите функционери на 6 октомври, по враќањето на Фон дер Лајен од Западен Балкан – ќе предложи нови услови за земјите што ќе пристапат кон Унијата.
