Факултетската диплома одамна не е единствениот билет до работно место. Во Македонија сè почесто се случува работодавач со месеци да бара добар готвач, келнер, електричар, возач или мајстор, додека за дел од канцелариските позиции на еден оглас пристигнуваат десетици пријави. Пазарот си го прави своето. Кој знае конкретна работа, особено работа што не може лесно да ја преземе друг, денес има многу подобра позиција отколку пред неколку години.
Бројките го потврдуваат тоа. Во второто тримесечје од 2026 година во Македонија имало 10.697 слободни работни места, а дури 2.980 од нив биле за работници во услужните дејности и продажбата. Највисока стапка на слободни места, од 6,23 проценти, имало во секторот за сместување и послужување храна.
„Највисока стапка на слободни работни места од 6,23 проценти има во секторот сместување и послужување храна“, покажуваат официјалните статистички податоци.
Тоа практично значи дека продавачите, келнерите и готвачите остануваат меѓу профилите за кои релативно често може да се најде оглас. Особено во поголемите градови и туристичките места. За добар готвач, на пример, дипломата од факултет не значи многу. Поважни се искуството, брзината, организацијата во кујната и знаењето на занаетот.
Слично е и со келнерите. Почетник може да влезе во професијата и без големо искуство, но работник што знае да комуницира со гости, да работи под притисок и да носи цела смена веќе има многу посилна позиција при договарање на условите.
Продавачите се уште една голема група. Маркети, продавници, бензински пумпи и трговски центри постојано имаат потреба од кадар, а тековните огласи на Агенцијата за вработување покажуваат дека се бараат работници и за позиции за кои не е потребно високо образование.
Но приказната не завршува со трговијата и кафеаните.
Електричарите, водоинсталатерите и заварувачите стануваат сè потешки за наоѓање. Кај овие професии не е потребен факултет, но тоа не значи дека може да ги работи секој. Потребни се стручно образование, обука, практика и, зависно од работното место, соодветни сертификати. Токму затоа искусниот мајстор вреди повеќе. Не се создава преку ноќ.
Познавачите на пазарот на труд посочуваат дека слична е состојбата и со автомеханичарите, сервисерите и операторите на машини. Компанијата може да купи нова машина, но повторно ѝ треба човек што знае да ја управува, одржува и поправи. Недостигот од вакви практични вештини веќе се чувствува во повеќе индустрии.
Меѓу професиите со добра шанса за вработување се и професионалните возачи. За оваа работа се потребни соодветна возачка категорија и други услови, но не и факултет. Домашните транспортни компании притоа се натпреваруваат за истите работници со компании од други европски земји, што дополнително ја намалува понудата на искусни возачи.
Ако се направи практична листа, меѓу десетте занимања за кои денес вреди да се следат огласите би влегле продавач, келнер, готвач, електричар, водоинсталатер, заварувач, автомеханичар или сервисер, оператор на машина, градежен работник или мајстор и професионален возач.
Секако, „без факултет“ не значи „без знаење“. Токму спротивното. Кај голем дел од овие работи работодавачот не ја гледа дипломата од универзитет, туку дали човекот навистина знае да ја заврши работата. А кога такви луѓе нема доволно, огласот може да стои отворен долго.
И тогаш старата приказна се врти наопаку. Не бара само работникот работа. Сè почесто и работата бара работник.
Б.З.М.
