Сè повеќе граѓани во Македонија размислуваат што да направат со заштедата. Пари на сметка, стан, акции, инвестициски фонд, злато, криптовалути… избор има, но има и замки. А понекогаш не е проблемот во инвестицијата, туку во начинот на кој инвеститорот влегува во неа.
Финансиските познавачи предупредуваат дека една од најчестите грешки е инвестирањето без јасна цел. Некој слушнал дека берзата расте, друг дека становите никогаш не губат вредност, трет дека некоја криптовалута „ќе експлодира“. И парите веќе се вложени.
„Ако не знаете зошто вложувате, колку долго можете да ги оставите парите и колкава загуба можете да поднесете, тогаш практично инвестирате наслепо“, е едно од основните правила на кое укажуваат финансиските аналитичари.
Посебен проблем е вложувањето пари што наскоро може да му бидат потребни на домаќинството. На пример, семејство има заштедени 10.000 евра, но истовремено знае дека за една година можеби ќе купува автомобил, ќе реновира стан или ќе плаќа школување. Ако целата сума се стави во инвестиција чија вредност може нагло да падне, проблемот почнува токму кога парите ќе затребаат.
„Не инвестирајте го фондот за итни случаи. Инвестицијата треба да има време да дише“, посочуваат финансиските советници.
Друга класична грешка е трчањето по она што веќе поскапело.
Кога некоја акција, станбен квадрат, злато или дигитално средство почнува нагло да расте, интересот обично се зголемува дури откако цената веќе заминала нагоре. Тогаш се вклучува стравот дека „сите заработуваат, само јас останувам настрана“.
Токму тогаш често се купува најскапо.
Економистите предупредуваат дека одлуката донесена поради туѓа заработка, приказна од кафеана или објава на социјалните мрежи не е инвестициска стратегија.
„Кога единствениот аргумент за купување е дека цената досега растела, тоа не е анализа. Тоа е надеж дека ќе продолжи истото“, велат познавачите на финансиските пазари.
Честа грешка е и ставањето на целата заштеда на едно место. Македонските граѓани традиционално имаат голема доверба во недвижности, но ниту станот е инвестиција без ризик. Постојат трошоци за одржување, даноци, периоди без закупец, можност за пад на побарувачката, а парите не можат да се извадат преку ноќ.
Истото важи и за акции, фондови или други вложувања.
„Не ставајте сè во една кошница“ можеби звучи како излитена реченица, но економистите велат дека токму тоа правило инвеститорите најчесто го забораваат кога се убедени дека пронашле сигурна заработка.
Проблем создава и претераното гледање на цените. Некој купил акција денес, утре ја проверува петпати. Пад од три проценти и веднаш паника. Продажба. Неколку недели подоцна цената се враќа.
Таквото однесување, според аналитичарите, честопати значи дека инвеститорот купува кога владее еуфорија, а продава кога владее страв. Токму обратно од она што би сакал да го направи.
Не треба да се заборават ниту провизиите, даноците и другите трошоци. Мал процент на хартија можеби изгледа безначајно, но при често купување и продавање може сериозно да го намали приносот.
И уште нешто што звучи едноставно, но често се игнорира: нема сигурна висока заработка.
Кога некој ветува голем принос, брзо и без ризик, финансиските познавачи советуваат да се вклучи црвеното светло.
„Колку е поголема можната заработка, толку обично е поголем и ризикот. Бесплатен ручек на финансиските пазари нема“.
На крајот, најголемите загуби често не ги прави самиот пазар. Ги прават брзањето, паниката, алчноста и вложувањето без план.
Парите сакаат трпение. А понекогаш најдобрата инвестиција е прво добро да се пресмета, па дури потоа да се отвори паричникот.
Б.З.М.
