Речиси 49 милиони денари за само еден ден завршија во корпоративните обврзници што ги издаде ТТК Банка. На тргувањето на 28 септември биле запишани 795 обврзници во вредност од 48.975.498 денари, што претставува точно 53% од целата четврта емисија. Со ова последно купување се запишани сите 1.500 понудени обврзници, па емисијата што требаше да биде отворена за запишување до 12 ноември е целосно реализирана повеќе од еден месец пред крајниот рок.
Бројката станува поинтересна кога ќе се погледне како течело запишувањето. Продажбата започна на 12 август, а во првите денови интересот беше прилично умерен. На 13 август биле запишани само 10 обврзници, потоа 48, па пет, 34, 30… Поголемите износи почнуваат да се појавуваат во септември. На 18 септември се запишани 102 обврзници, три дена подоцна уште 255, а потоа доаѓа 28 септември, кога во еден ден се купени 795. Практично, повеќе од половина од целата емисија е апсорбирана во последниот ден од запишувањето. Вкупната вредност на сите реализирани трансакции во јавната понуда изнесува 92.329.643 денари, односно околу 1,5 милиони евра.
Овде сепак треба да направиме една важна разлика. Насловот ја опишува очигледната побарувачка за ваков инструмент на домашниот пазар, но од јавно објавените податоци на Берзата не може да се заклучи дека сите 1.500 обврзници ги купиле физички лица. Податоците покажуваат колку хартии се запишани и колкава вредност е уплатена, но не даваат структура на инвеститорите по физички и правни лица. Затоа не би било коректно овие 1,5 милиони евра автоматски да ги претставиме како заштеди на граѓаните.
Што всушност купиле инвеститорите?
ТТК Банка понуди 1.500 корпоративни обврзници од четвртата емисија. Продажната цена на една обврзница е 1.000 евра, но уплатата се врши во денарска противвредност според средниот курс на Народната банка на денот на уплатата. Токму затоа, кога ќе се соберат денарските вредности од сите денови на запишување, се добиваат 92,33 милиони денари, а не една фиксна денарска цена помножена со 1.500. Понудата се реализираше по модел на фиксна цена и со приоритет на налозите што порано биле внесени во системот БЕСТ на Македонската берза.
Најважниот податок за инвеститорот е приносот. ТТК Банка ја понуди четвртата емисија со фиксна каматна стапка од 4,75% годишно. Тоа значи дека кај една обврзница со номинална вредност од 1.000 евра, годишниот купон е 47,5 евра, согласно условите на емисијата. Кај десет обврзници, односно номинално вложување од 10.000 евра, тоа се 475 евра годишен купон, пред евентуалните даночни и трансакциски ефекти што зависат од инвеститорот и начинот на стекнување. Ова е едноставна пресметка врз основа на фиксната купонска стапка, а не гаранција за вкупниот принос доколку обврзницата подоцна се продава на секундарниот пазар. ТТК Банка јавно ја објави стапката од 4,75% за четвртата емисија на 14 август.
Токму тука корпоративната обврзница станува интересна за штедачите и инвеститорите кои досега главно размислувале меѓу депозит, недвижност или акции. Купувачот на обврзница, поедноставено кажано, не станува сопственик на дел од банката како кај акција, туку ѝ позајмува пари на банката под однапред утврдени услови. За возврат добива камата, а главницата се враќа согласно условите на емисијата. Фиксната камата од 4,75% овозможува однапред да се знае купонската стапка, но обврзницата не е ист производ како банкарски депозит и не треба така да се третира. Таа е хартија од вредност и носи ризик на издавачот, како и пазарен ризик доколку инвеститорот сака да ја продаде пред доспевањето.
Интересно е и тоа што ова не е првото излегување на ТТК Банка на пазарот со ваков инструмент. Банката претходно има издадено три емисии корпоративни обврзници. Првата била од 1.500 обврзници со номинална вредност од 1.000 евра, втората исто така од 1.500, а третата од 1.000 обврзници. Првите две веќе се исплатени, додека за третата емисија ТТК Банка на 18 септември годинава ја исплатила првата годишна камата по стапка од 5% годишно.
Тоа е важен контекст и за новата емисија. Инвеститорите не купуваат сосема непознат инструмент од издавач што првпат се појавува на пазарот, туку четврта последователна емисија на банка која веќе има историја со корпоративни обврзници. Сепак, интересен е и падот на купонската стапка: третата емисија носи 5%, додека новата е понудена со 4,75%. И покрај пониската стапка, целата нова емисија е запишана. Само од тоа не може да се извлече заклучок дека инвеститорите прифаќаат сè пониски приноси, бидејќи условите и моментот на секоја емисија се различни, но е добар сигнал дека за понудата постоела доволна побарувачка.
Речиси 49 милиони денари во еден ден
Последниот ден е можеби и најинтересниот дел од целата емисија. На 28 септември вкупниот промет на Македонската берза изнесувал 73,97 милиони денари. Од нив, 48,98 милиони биле токму јавната понуда на обврзниците на ТТК Банка. Со други зборови, околу две третини од целиот берзански промет тој ден произлегол од оваа понуда. Тоа е пресметка врз основа на дневните податоци на Берзата, а не официјално објавен процент.
Уште појасно се гледа концентрацијата ако се погледне целата емисија. Од вкупно 1.500 обврзници, 795 се запишани само на 28 септември. До почетокот на тој ден биле продадени 705, односно 47% од понудата. Неколку часа подоцна емисијата била на 100%. Таа динамика може да значи поголем поединечен налог или повеќе налози концентрирани истиот ден, но без јавни податоци за идентитетот и структурата на купувачите не треба да се оди подалеку од тоа.
За самата ТТК Банка, четвртата емисија значи прибирање околу 1,5 милиони евра преку пазарот на капитал. Банката на крајот на 2025 година имала вкупна актива од 12,47 милијарди денари, наспроти 11,02 милијарди една година претходно, додека капиталот изнесувал 1,32 милијарди денари. Добивката по оданочување за 2025 година била 90 милиони денари. Споредено со големината на билансот, новата емисија не е огромен извор на финансирање, но е интересна затоа што банката повторно користи домашен пазарен инструмент наместо финансирањето да се гледа исклучиво низ класичните депозити и другите банкарски извори.
За домашниот пазар, можеби уште поважен е фактот дека целата понуда од 1,5 милиони евра нашла купувачи пред истекот на рокот. Македонија со години е пазар на кој најголемиот дел од личните заштеди традиционално завршуваат во банки, недвижности или остануваат на сметки, додека директното инвестирање во хартии од вредност е далеку помалку присутно во секојдневните финансиски навики. Една емисија од 1,5 милиони евра сама по себе не е доказ дека тоа се менува, особено затоа што не ја знаеме структурата на купувачите. Но фактот дека 53% од понудата се запишани во еден ден, а целата емисија е затворена многу пред 12 ноември, вреди да се забележи.
На крајот, бројката од вчера е прилично едноставна – 795 обврзници, речиси 49 милиони денари и 53% од целата понуда за еден ден.
А кога последната обврзница била запишана, на пазарот веќе немало што да се купи од оваа емисија.
