Се градат згради на секој чекор, огласите се полни со станови, а купувачите со години го поставуваат истото прашање: кога конечно ќе падне цената на квадратот? Засега, одговорот не им оди во прилог. Становите во Македонија, особено во Скопје, сè уште добро ја држат цената, а за посериозно поевтинување ќе треба да се сменат неколку работи одеднаш.
Последните податоци покажуваат колку пазарот е тврд. Во првото полугодие од 2026 година просечната цена на стан од стара градба во Центар изнесувала 1.547 евра за квадратен метар, во Аеродром 1.532 евра, а во Карпош 1.523 евра. Кај становите купени од инвеститори, просекот во Центар достигнал 1.712 евра за квадрат.
И тука доаѓа главното прашање. Што треба да се случи за квадратот да тргне надолу?
Економистите објаснуваат дека само поголема понуда не е доволна. Во Македонија со години се градат нови станови, но недвижноста сè уште се гледа и како начин за чување пари. Дел од купувачите не земаат стан затоа што им треба покрив над глава, туку затоа што сметаат дека парите се посигурни во бетон отколку на сметка.
Претставник на градежниот сектор неодамна тоа го објасни прилично едноставно:
„Секоја цена што се нуди и има кој да плати за неа е цена што важи и е пазарна“.
Токму тука е клучот. Додека има доволно луѓе подготвени да купуваат по сегашните цени, инвеститорите и сопствениците немаат голема причина да попуштат.
За цените посериозно да тргнат надолу, најпрво би требало да ослабне побарувачката. Тоа може да се случи ако домаќинствата потешко доаѓаат до кредити, ако месечните рати станат преголем товар или ако економската несигурност ги натера луѓето да го одложат купувањето. Тогаш стан што денес се продава за неколку недели би можел да остане во огласите со месеци.
А кога телефонот ќе престане да ѕвони, почнува ценкањето.
Познавачите на пазарот веќе забележуваат дека купувачите станале повнимателни. Се проверува катот, паркингот, лифтот, староста на зградата, потребата од реновирање и документацијата. Просторот за преговори е поголем кај становите што се преценети или долго време не можат да најдат купувач.
Другата страна на равенката се трошоците за градба. Материјалите, работната рака, земјиштето, комуналиите и финансиските трошоци директно влегуваат во цената на новиот стан. Државната статистика и натаму посебно ги следи трошоците за новоградба, вклучително материјали и работна сила, токму затоа што тие се еден од основните фактори при формирањето на цената.
Пад на тие трошоци би создал простор за пониски цени, но не значи дека инвеститорите автоматски ќе го пренесат целото поевтинување на купувачите. Ако становите продолжат да се продаваат по сегашните суми, малкумина доброволно ќе се откажат од дел од заработката.
Постои уште еден македонски парадокс. Според Пописот од 2021 година, од вкупно 839.174 станови во земјава, 307.187 биле ненаселени. И покрај тоа, цените продолжија да растат. Дел од објаснувањето е токму инвестициското купување.
„Дел од становите не се купени за живеење, туку како форма на штедење и инвестирање“, посочува претставник на градежниот сектор.
Затоа, за вистински пресврт не е доволно само да никнат уште десет нови згради. Треба побарувачката посериозно да ослабне, становите подолго да остануваат непродадени, купувачите да имаат помалку пари или потешко да стигнуваат до кредити, а продавачите конечно да бидат принудени да ја спуштат сумата.
До тогаш, најверојатно прво ќе паѓаат нереалните цени на поединечни станови. Целиот пазар многу потешко. Квадратот, барем засега, не попушта така лесно.
Б.З.М.
