До пари денес не се доаѓа само преку шалтер во банка. Финансиските друштва, кои пред десетина години беа релативно мал играч на домашниот пазар, сè почесто се дел од секојдневното задолжување на граѓаните. Брзината со која растат е впечатлива – во периодот од 2020 до 2025 година кредитирањето од финансиските друштва и лизинг-компаниите растело во просек по 22,3% годишно, додека кредитирањето од банките кон домаќинствата и компаниите растело со 9,6%. Податоците ги изнесе гувернерот на Народната банка Трајко Славески на конференцијата „Микробалканс 2026“.
На крајот од вториот квартал од 2026 година, побарувањата врз основа на кредити на финансиските друштва достигнале 15,97 милијарди денари, односно околу 260 милиони евра. За само една година кредитното портфолио на овие компании е зголемено за дури 28,6%.
Тоа е прилично силен раст за сектор кој до пред неколку години беше многу помал дел од домашниот финансиски пазар. Иако банките и натаму се убедливо главното место каде што граѓаните и компаниите се задолжуваат, финансиските друштва очигледно си создадоа свој простор – брзи кредити, финансирање на купување производи, плаќање на рати и други форми на краткорочно кредитирање.
Интересно е што во вториот квартал растот малку закочил. Во споредба со првите три месеци од годинава, кредитите кај финансиските друштва се намалиле за 1,9%, а нивната вкупна актива за 1,1%. Но кога ќе се споредат со истиот период од минатата година, сликата е сосема поинаква – кредитите се поголеми за 28,6%, а средствата на финансиските друштва за 30,3%.
Од мал кредит до пазар од стотици милиони евра
Најчесто зад овие бројки не стојат огромни поединечни кредити. Токму спротивното, финансиските друштва го изградија бизнисот главно околу полесно достапни и помали задолжувања.
Податоците за 2025 година добро го покажуваат обемот. Само во првата половина од минатата година биле склучени 228.870 нови договори, од кои 99,8% биле кредити. Нивната вредност достигнала 8,2 милијарди денари, или околу 133 милиони евра. Од нив, околу 7 милијарди денари биле договори со физички лица, а 1,2 милијарди со правни лица.
Тоа, сепак, не значи дека 228 илјади различни Македонци земале кредит. Претставници на секторот проценуваат дека станува збор за околу 80.000 до 100.000 граѓани, бидејќи еден ист клиент може да склучи повеќе договори во текот на годината.
Тука се гледа и една промена на навиките. Финансиските друштва веќе не се само она што вообичаено го нарекуваме „брзи кредити“. На пазарот има кредити со кратки рокови, финансирање при купување производи, како и модели „купи сега, плати подоцна“, каде што купувањето може да се подели на неколку рати. Истовремено, не сите финансиски друштва воопшто кредитираат граѓани – дел работат со компании, факторинг или други финансиски услуги.
Но со растот на секторот расте и вниманието на државата. Министерството за финансии годинава ги засили контролите, а до мај 2026 биле изречени 22 глоби на 16 финансиски друштва и 23 писмени наредби за отстранување неправилности. На едно од поголемите финансиски друштва му била одземена и дозволата за работа по вонреден надзор, а Министерството најави дополнително заострување на законските услови со цел да се намали ризикот од прекумерно задолжување и да се зголеми заштитата на клиентите.
Така денес имаме интересна ситуација. Од една страна, финансиските друштва сè уште се мал играч во споредба со банките. Од друга, речиси 16 милијарди денари кредитни побарувања и раст од 28,6% за една година веќе не се бројки што можат да се наречат маргинални.
Пазарот очигледно покажува дека има луѓе и компании на кои им одговара ваков начин на финансирање.
