По неколку дождливи денови, па потоа сонце и потопло време, за искусните берачи почнува потрагата. Кошница, нож, чизми и право во шума. За некого берењето печурки е хоби и начин да се наполни замрзнувачот за зима, но за други може да биде и солидна сезонска заработка. Особено кога ќе се погоди годината и кога вргањот ќе излезе во поголеми количества.
Во Македонија со години се собираат вргањ, лисичарка, смрчак и други шумски печурки, а дел од нив преку домашните преработувачи завршуваат и на европските пазари. Постојат компании што соработуваат со стотици организирани берачи од различни делови на земјата, по што печурките се сортираат, замрзнуваат, сушат или се подготвуваат за извоз.
Но, колку навистина може да се заработи?
Нема една цена. Токму тоа е главниот проблем со оваа работа. Цената зависи од видот на печурката, нејзиниот квалитет, количината што во тој момент ја има на пазарот, побарувачката од странство и од тоа дали се продава свежа или сушена.
Во изминатите сезони, според податоци од откупот во Македонија, првокласниот свеж вргањ се плаќал и од 2,5 до 3 евра за килограм, додека втората класа одела околу 1,5 евро. Во други сезони цените паѓале на 120 до 150 денари за килограм, а при голема понуда и уште пониско.
„Кога има многу печурки, цената веднаш почнува да паѓа. Може на почетокот на сезоната да биде добра, а по неколку дена да се преполови“, објаснуваат познавачи на откупот.
Тука е и простата математика. Ако искусен берач во добар ден собере 15 килограми квалитетен вргањ и го продаде по 180 денари за килограм, приходот би бил 2.700 денари. Со 20 килограми, сумата би достигнала 3.600 денари. Но тоа не е загарантирана дневница. Следниот ден можеби ќе се најдат пет килограми. Или ниеден.
Познати се сезони кога берачи носеле и повеќе од 30 килограми дневно, но токму големата понуда потоа ја туркала откупната цена надолу.
Подобра цена традиционално има сушениот вргањ. Во една од претходните сезони сувата печурка се откупувала по околу 1.800 денари за килограм. Но и тука пресметката не е толку едноставна.
„За еден килограм сува печурка се потребни многу повеќе килограми свеж вргањ. Треба добро да се исчисти, исече и правилно да се исуши. Ако времето е влажно, работата е уште потешка“, велат искусни берачи.
Во одредени сезони биле потребни и околу десет килограми свеж вргањ за еден килограм сушен производ.
Дека пазарот постои покажуваат и најновите статистички податоци. Во второто тримесечје од 2026 година преку деловните субјекти во Македонија биле откупени и продадени 31.695 килограми печурки. Тоа е значително помалку од 59.872 килограми во истиот период претходната година. Податокот не го претставува целото производство и не се однесува исклучиво на диви печурки, но покажува дека станува збор за пазар на кој секоја сезона може да изгледа сосема поинаку.
За луѓето што ги знаат теренот и местата каде што растат печурките, добар ден во шума може да донесе неколку илјади денари. Но потребно е искуство, а уште поважно, сигурно познавање на видовите.
Тука нема простор за погодување.
И токму затоа познавачите предупредуваат дека почетниците не треба сами да собираат печурки за јадење или продажба ако не умеат со сигурност да разликуваат јадливи од отровни видови.
Кога ќе се погодат дождот, температурата, добар терен и добра откупна цена, шумската печурка може да донесе убав дополнителен приход. Но како и секоја сезонска работа, еден ден кошницата може да биде полна, а следниот речиси празна.
Б.З.М.
