На хартија, работите изгледаат подобро. Просечната нето-плата во Македонија во јули достигнала 48.499 денари, покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика објавени вчера. За една година пораснала за 7,1 проценти. Во џебот на просечно платениот вработен, барем статистички, влегуваат повеќе пари од лани.
Но кога бројката ќе се тргне од Excel и ќе се стави на кујнска маса, приказната станува малку поинаква.
Кирија, струја, вода, телевизија и интернет, маркет, гориво или автобус, телефон, едно кафе, можеби едно излегување. Нешто ќе се расипе дома, ќе дојде регистрација, свадба, роденден или лекар и одеднаш прашањето повеќе не е колкава е просечната плата, туку колку од неа останува на 25-ти во месецот.
Баш овие денови на македонски Reddit се отвори дискусија со едноставно прашање – колкава плата е доволна за нормален живот во Скопје ако човек живее под кирија? Еден од одговорите беше краток: „1000 евра минимум“. Друг корисник ја постави својата граница вака: 800 евра ги поврзува со преживување, 1.000 со нормално живеење, а 1.500 евра и повеќе со значително порелаксиран буџет. Тоа, секако, не е статистичко истражување и не може да се претстави како став на граѓаните, но е интересен пример како дел од луѓето ја доживуваат реалноста зад официјалните бројки.
А тука се појавува интересна случајност.
Просечните 48.499 денари се околу 789 евра по курс од приближно 61,5 денари за евро. Значи, просечната македонска плата практично се наоѓа околу границата што еден учесник во оваа јавна дискусија ја опишува како буџет за „преживување“. Тоа не докажува дека 800 евра објективно се потребни за живот. Потребите на човек што има сопствен стан и на човек што плаќа кирија се драматично различни, но убаво го покажува јазот меѓу статистичка плата и лично чувство за стандард.
Платите сепак растат побрзо од цените
Тука мора да бидеме фер и со бројките. Не е точно дека растот на платите целосно го изела инфлацијата.
Нето-платата во јули била 7,1% повисока од јули минатата година. Последниот достапен индекс на трошоците на живот покажува годишна инфлација од 2,6% во август. Периодите не се идентични, па ова не е прецизна пресметка на реалната јулска плата, но насоката е јасна – номиналните плати во моментов растат побрзо од општото ниво на потрошувачките цени.
Интересно е и каде најмногу растат платите. Во финансиските и осигурителните дејности просечната нето-плата е зголемена за 10,7% за една година, кај водоснабдувањето и управувањето со отпад за 10,4%, а кај дејностите со недвижности за 9,6%. Само во однос на јуни, просечната плата во стручните, научните и техничките дејности пораснала 4,3%, во трговијата 3,2%, а во градежништвото 2,3%.
Има уште една бројка што обично останува во сенка. Просечната бруто-плата е 72.935 денари. Разликата меѓу бруто и нето изнесува 24.436 денари. Тоа не се едноставно „пари што ги зема државата“, туку бруто-износот ги вклучува придонесите и персоналниот данок согласно пресметката на плата, но од перспектива на работодавачот добро покажува дека 48.499 денари на сметката на работникот не се целата цена на трудот.
И можеби токму затоа расправата околу платите никогаш не завршува.
Работникот гледа 48.499 денари на сметка и се прашува како со нив да го истера месецот. Работодавачот гледа многу поголем бруто-трошок и се прашува колку уште може да ја зголемува платата.
А статистиката гледа раст од 7,1%.
Сите три работи можат да бидат точни во исто време.
Затоа можеби најинтересната вест од вчера не е дека просечната плата станала 48.499 денари. Поважното прашање е на која бројка денес почнува „нормален живот“ во Македонија?
Б.С.
