Експериментот што започна во Црна Гора во 2022 година со програмата „Европа сега“, по што следеше „Европа сега 2“ две години подоцна, би можел да ја доживее и третата фаза „Евро модел“ од јануари следната година.
Според најавите на Владата на Црна Гора, наскоро ќе бидат донесени закони според кои минималната плата ќе се зголеми од јануари на 1.000 евра за работни места со основно и пониско образование, од сегашните 600 евра.
За работни места со средно образование, минималната плата ќе се зголеми повеќе од двојно, од 600 на 1.250 евра, додека минималната плата за оние со високо образование ќе се зголеми од 800 на 1.400 евра.
Од друга страна, по укинувањето на придонесите за здравствено осигурување во 2022 година, државата сега планира да ги укине придонесите за пензиско осигурување, кои сега изнесуваат 10 проценти.
Од гледна точка на работник кој работи за минимална плата, изгледа фантастично што добива двојно поголема плата преку ноќ, но се поставуваат прашања во врска со изгубениот приход на државата, како и можностите на бизнисмените да исплаќаат толку зголемени плати.
Според „Подгорица Вијести“, Владата најави укинување на даночната стапка од 12 проценти на данокот на добивка за износи од 100.000 до 1,5 милиони евра. Бизнисите кои остваруваат профит во овој опсег ќе плаќаат данок од 15 проценти.
Исто така, товарот ќе го сносат локалните самоуправи, кои ќе имаат намалени издвојувања од данок на доход, данок на недвижности и надоместоци од игри на среќа.
Државата очекува дека наглото зголемување на платите ќе доведе до зголемување на прометот во трговијата, а со тоа и до зголемување на приходите од ДДВ и акцизи.
Што се однесува до економијата, Синдикатот на работодавачи на Црна Гора побара итна средба со премиерот, каде што ќе побараат одговори за функционирањето на новата програма.
Упатените истакнуваат дека укинувањето на придонесите за пензиско осигурување тешко дека ќе значи многу за работодавачите кои ќе мора да плаќаат двојно поголеми плати од Нова Година.
Придонесот од 10 проценти на минималната плата од 600 евра е 60 евра, а од 1 јануари работодавачите ќе мора да плаќаат 500 или 600 евра повеќе плата.
Државата, исто така, очекува работодавачите да го пренесат укинувањето на придонесите на зголемување на нето платата на работниците.
Економистите истакнуваат дека зголемената побарувачка поради растот на платите би можела да создаде и инфлаторни притисоци, но со оглед на тоа што Црна Гора претежно увезува стока, тие притисоци нема да бидат преголеми. Од друга страна, тоа ќе влијае на растот на дефицитот на тековната сметка.
Најголемата непозната е како малите бизниси ќе можат да ги платат значително зголемените плати.
Економистите сметаат дека укинувањето на придонесите и удвојувањето на минималната плата во Македонија е тешко изводливо, бидејќи средствата за здравствена заштита и пензии се многу повисоки отколку во Црна Гора, а исто така поголем број работници работат во приватниот сектор.
Црна Гора нема да биде единствената земја што нема да наплаќа придонеси за здравствено и пензиско осигурување, туку здравството и пензиите се финансираат од буџетот, но во тие земји генерално се исплаќаат некои минимални пензии, додека граѓаните приватно штедат за пензионирање.
Зголемувањето на минималната плата влијае и на сите други плати и може реално многу да ги оптовари работодавачите.
Во Македонија минималната плата е единствениот конкретен паричен износ на плата што е директно дефиниран и законски заштитен преку посебен Закон за минимална плата. За разлика од неа, сите останати видови плати во трудовото право (како што се платите по сложеност, дејност или успешност) не се изразени со фиксни бројки во самите закони, туку нивното утврдување е препуштено на колективните договори и договорите за вработување.
Законот ја поставува минималната плата како апсолутен долен праг под кој ниту еден работодавач не смее да исплати работник за полно работно време, додека повисоките плати се уредуваат пазарно и партнерски преку синдикатите и колективното договарање.
