Со месеци, ако не и со години, вештачката интелигенција (AI) доминираше во шпекулациите за иднината, што ги поттикна шпекулациите во сегашноста. Потфатите поврзани со вештачката интелигенција се во голема мера одговорни за силниот раст на берзанскиот индекс S&P 500. Инвестициите во центри за податоци се главен фактор за зголемување на каматните стапки во Соединетите Американски Држави, бидејќи задолжувањето за нивна изградба се натпреварува за извори на финансирање со федералната влада склона кон буџетски дефицити.
Со толку многу инвестиции зависни од брзо развивачката нова технологија, што ќе се случи ако паричните текови и профитот на хиперскалерите кои градат центри за податоци, како и компаниите за вештачка интелигенција кои ја изнајмуваат таа инфраструктура – две категории кои делумно се преклопуваат – не ги исполнат очекувањата? Што би значело таквото разочарување за финансиските пазари? Дали би имало криза на хоризонтот?
Ова сценарио би можело да се оствари од повеќе причини. Придобивките од продуктивноста на вештачката интелигенција би можеле да бидат претерани, во кој случај компаниите кои размислуваат да усвојат најсовремени модели ќе ја намалат побарувачката за токени, основните единици на податоци што ги обработуваат таквите модели. Или достапноста на модели со отворена тежина, кои им овозможуваат на корисниците да ги прилагодат параметрите на моделот според нивните потреби, би можела да им овозможи на тие корисници да развијат мали јазични модели кои работат на сопствена инфраструктура или дури и на обични лаптопи. Во двата случаи, приходите на инвеститорите во центрите за податоци би биле пониски од очекуваното.
Најнепосредната и највидливата последица би била остар пад на високите цени на акциите на „Величествените 7“, седум технолошки компании поврзани со технологијата со екстремно голема пазарна капитализација што го доведоа растот на индексот S&P 500. Сепак, корекциите на берзата не мора да значат дека ќе следи криза или дури и рецесија. Ако цената на акциите на Мета падне, Марк Цукерберг ќе купи помалку замоци во Ирска. Ќе има забавување на потрошувачката и инвестициските трошоци. Инвестициските фондови, како што е Situational Awareness, специјализирани за инвестиции поврзани со вештачка интелигенција, исто така би ги почувствувале последиците. Но, финансиска криза би следела само ако банките, осигурителните компании и другите големи институционални инвеститори бидат погодени. И има малку докази дека тие се значително изложени на ризикот од инвестирање во акции на компании поврзани со вештачка интелигенција.
Движењата на пазарите на долгови се од поголема загриженост. Бидејќи трошоците за изградба на центри за податоци ги надминуваат слободните парични текови на нивните инвеститори, додека приходите од потенцијалните закупци се сè уште далечна перспектива, голем дел од овие инвестиции се финансираат со задолжување од приватни фондови за кредитирање – небанкарски компании кои даваат кредити под приватно договорени услови. Доколку побарувачката за услуги на центри за податоци не ги исполни очекувањата, тие кредити ќе престанат да се сервисираат – што е учтив начин да се каже дека заемопримачите ќе престанат да ги плаќаат своите долгови.
Потоа се поставува прашањето кој инвестира во приватни фондови за кредитирање. Општото мислење е дека станува збор за истите семејни канцеларии и богати поединци кои инвестираат во ризичен капитал и можат да си дозволат повремени загуби. Сепак, реалноста е дека огромното мнозинство капитал за приватно кредитирање го обезбедуваат институционални инвеститори: пензиски фондови, осигурителни компании и, дури, универзитетски фондови.
Понатаму, фондовите за приватен капитал преземаат чекори за привлекување на тој институционален капитал со купување осигурителни компании, чии портфолија на средства потоа можат силно да ги искористат со кредити. Ова ја зголемува можноста за криза во осигурителната индустрија, што би можело да се манифестира на неколку начини. Матичните компании од приватниот сектор за кредитирање би можеле да ги рекапитализираат осигурителните компании, под претпоставка дека имаат доволно средства. Друга можност е државните гарантни фондови, во кои плаќаат здрави осигурителни компании, да ја финансираат рекапитализацијата – иако нема да има здрави компании ако целата индустрија пропадне. На крајот, федералната влада би можела да интервенира со спасувачки пакет, како што направи за American International Group во 2008 година.
Покрај позајмувањето средства од пензиските фондови и осигурителните компании, приватните фирми за кредитирање позајмуваат и од комерцијалните банки, користејќи ги своите портфолија на кредити како колатерал, со што се зголемува финансиската задолженост и приносите. Дури и ако банките не позајмуваат или не инвестираат директно во компании за вештачка интелигенција и центри за податоци, тие сепак би можеле да ги сносат последиците. Можеме само да се надеваме дека нивните регулатори внимателно ја следат ситуацијата.
Конечно, приватните фирми за кредитирање, кои првично беа засновани на моделот “купи и чувај”, сè повеќе ги секјуритизираат своите кредити. Тие ги пакуваат тие кредити преку друштва за посебна намена (special purpose vehicles –SPV), кои издаваат обврзници покриени со поврзани парични текови, при што обврзниците се поделени на различни нивоа на ризик, т.е. транши, кои имаат прв, втор и трет приоритет при наплата на обврски по основ на долг. Таканаречената „мезанин транша“, која се состои од обврзници со среден ризик, потоа се продава на други компании за управување со средства.
За да процениме колку е непосреден ризикот од криза, би требало да знаеме повеќе за ризичноста на оваа мезанин транша и кој ја поседува. Не знаеме. Ако ова ве потсетува на улогата на секјуритизацијата, друштвата со посебна намена, транширањето и нетранспарентноста во хипотекарната криза од 2007-2008 година, не сте единствените.
Исто како што пазарите на долгови го поттикнаа речиси целосниот колапс на глобалниот финансиски систем што следеше по таа криза, нивната изложеност кон вештачка интелигенција сега ќе биде клучна за понатамошниот развој. Проблемот е што имаме многу ограничени јавно достапни информации за овие пазари, а регулаторите воопшто не го олеснуваат пристапот до тие податоци.
