Биткоинот не се печати во фабрика за пари, ниту некоја централна банка може утре да одлучи да пушти уште неколку милиони монети во оптек. Неговата понуда е однапред ограничена на 21 милион биткоини, а новите единици се создаваат преку таканаречено „рударење“, процес во кој моќни компјутери ги обработуваат трансакциите и ја обезбедуваат мрежата.
И токму тука се крие прашањето што сè почесто го поставуваат и луѓето во Македонија кои следат криптовалути: што ќе се случи кога ќе се „ископа“ и последниот биткоин?
Според правилата вградени во самиот систем, издавањето нови биткоини постепено се намалува и треба целосно да запре околу 2140 година. Тоа не значи дека рударите дотогаш ќе добиваат иста награда. Напротив. Наградата за секој нов блок се преполовува приближно на секои четири години, односно по секои 210.000 блокови.
Кога мрежата стартувала во 2009 година, наградата била 50 биткоини по блок. Потоа следувале преполовувањата, а по последното во април 2024 година наградата падна на 3,125 биткоини по блок.
„Новите биткоини се создаваат со сè помала и предвидлива стапка“, се наведува во официјалното објаснување за функционирањето на Биткоин. Процесот продолжува сè додека вкупната количина не се доближи до границата од 21 милион.
За обичниот човек ова звучи прилично технички, но суштината е едноставна. Колку повеќе време минува, толку помалку нови биткоини влегуваат во оптек. Рударите, пак, мора да вложуваат во специјализирана опрема, електрична енергија, ладење и одржување, а наградата во новосоздадени монети постепено се намалува.
Токму затоа економистите и познавачите на криптопазарот посочуваат дека исплатливоста на рударењето не зависи само од бројот на добиени биткоини. Важни се цената на електричната енергија, вредноста на биткоинот на пазарот, ефикасноста на опремата и конкуренцијата меѓу рударите. Колку повеќе машини се вклучуваат во мрежата, толку потешка станува борбата за наградата.
Тоа е особено важно за некој што би се обидел да „рудари“ од Македонија. Времето кога домашен компјутер можеше реално да учествува во оваа трка одамна помина. Денес се користи специјализирана опрема, а сметката за струја може многу брзо да ја изеде заработката.
Со други зборови, не е доволно само да приклучите машина и да чекате биткоини да „капнат“.
Што ќе се случи по 2140 година, кога веќе нема да има нови биткоини како награда?
Рударите нема едноставно да исчезнат. Нивната работа останува потребна за потврдување на трансакциите и за безбедноста на мрежата. Наместо да добиваат новосоздадени биткоини, нивниот приход треба сè повеќе да доаѓа од надоместоците што корисниците ги плаќаат при испраќање трансакции.
Во техничкото објаснување стои дека рударите ги обработуваат трансакциите и ја обезбедуваат мрежата. Значи, крајот на создавањето нови биткоини не значи и гасење на механизмот што ја одржува мрежата.
Ограничувањето на 21 милион е една од главните разлики меѓу биткоинот и класичните валути. Нема институција што може едноставно да одлучи дека се потребни уште пет, десет или сто милиони биткоини. Правилата се однапред вградени во протоколот.
До 2140 година има уште повеќе од еден век. За денешните сопственици и трговци со биткоин во Македонија тоа е далечна приказна. Многу поблиску се следните преполовувања, движењето на цената, трошоците за струја и прашањето дали рударењето ќе остане исплатлив бизнис.
А последниот биткоин? Ако правилата останат вакви какви што се сега, за него ќе се чека уште долго.
Б.З.М.
