Кога зборуваме за пазарот на труд, најчесто гледаме една бројка – невработеноста. Таа во Македонија во вториот квартал годинава изнесува 11,3 проценти. Вработени се 708.698 луѓе, невработени 90.020 и на прв поглед приказната изгледа прилично јасна.
Но малку подолу во истата статистика стои бројка што целосно ја менува сликата, односно во Македонија има 101.022 неформално вработени лица.
Тоа се над сто илјади луѓе кои работат, но нивната работа не изгледа како класичното вработување што најчесто го имаме предвид кога велиме дека некој „има работа“. Статистичката категорија на неформална вработеност е поширока од едноставно „работи на црно“ и може да опфаќа различни форми на неформална работа, па затоа со бројката треба да се биде внимателен. Но нејзината големина е тешко да се игнорира.
Ако 101.022 ги споредиме со вкупно 708.698 вработени, добиваме околу 14,3 проценти. Или поедноставно кажано – приближно еден на секои седум вработени во земјава е неформално вработен.
Уште понеобична е споредбата со невработените. Нив ги има 90.020. Тоа значи дека Македонија моментално има околу 11 илјади повеќе неформално вработени отколку невработени луѓе.
И токму тука статистиката станува приказна за реалниот живот.
Половина се во една дејност
Ако бараме каде работат овие луѓе, одговорот веднаш нè носи надвор од канцелариите.
Од вкупно 101.022 неформално вработени, 51.487 се во земјоделството, шумарството и рибарството. Тоа е буквално половина од сите. Дополнителни 17,2 проценти се концентрирани во градежништвото.
Практично, од секои десет неформално вработени, речиси седум треба да ги бараме само во овие две дејности.
И тоа објаснува дел од наглиот раст. ДЗС директно посочува дека сезонските активности во земјоделството и градежништвото имаат клучно влијание врз кварталните движења. Во однос на првите три месеци од годинава, бројот на неформално вработени пораснал за 7,2 проценти.
Ако ја свртиме пресметката наназад, тоа значи дека во првиот квартал имало приближно 94.200 неформално вработени, а три месеци подоцна бројката е над 101 илјада. Ова е изведена пресметка од објавената квартална стапка, па не треба да се претставува како посебно официјално објавен податок.
Но тука има уште еден парадокс. Додека имаме повеќе од 100.000 луѓе во неформална работа, компаниите истовремено пријавуваат дека не можат да ги пополнат сите работни места.
Во вториот квартал стапката на слободни работни места била 2,17 проценти. Најмногу слободни позиции, поточно 2.980, имало кај услужните и продажните занимања, а највисока стапка на слободни места од дури 6,23% имало во сместувањето и угостителството. Кај фирмите со 10 до 49 вработени стапката била 3,20%.
И тука се појавува многу поинтересно прашање од тоа дали „има работа“.
Како во иста економија истовремено имаме 90.020 невработени, над 100.000 неформално вработени и илјадници работни места што компаниите не успеваат да ги пополнат?
Од самите бројки не можеме да заклучиме една единствена причина. Може да станува збор за несовпаѓање на потребните квалификации и понудата на работници, плати и услови што не се доволно привлечни, географија, сезонска работа или комбинација од повеќе фактори. Статистиката ни покажува дека несовпаѓањето постои, но не докажува која од овие причини е доминантна.
И можеби токму тоа е најважната порака од бројките.
Македонскиот пазар на труд повеќе не може да се опише само со прашањето „колкава е невработеноста?“, затоа што некој може да не биде невработен, а сепак да биде надвор од класичниот формален пазар на труд.
А такви луѓе во Македонија моментално има повеќе од 100.000.
Автор: Бранко Стојкоски
