За млад човек кој штотуку излегол од факултет или средно училиште, првата работа некогаш значеше едно: прифати што ќе ти понудат, собери искуство, па после барај подобро. Тоа правило, барем според истражувањата за новите генерации на пазарот на труд, сè помалку важи. Младите сакаат работа, но не по секоја цена. За голем дел од нив, плата под државниот просек веќе не е доволно добра понуда.
Регионално истражување за навиките и очекувањата на младите при барање работа покажало дека дури две третини од испитаниците не би биле задоволни со плата пониска од просечната. Истовремено, 38 проценти очекувале дека ќе најдат работа во рок од еден до три месеци по завршувањето на школувањето. Уште 19 проценти сметале дека ќе им бидат потребни меѓу три и шест месеци, додека повеќе од 15 проценти очекувале потрагата да трае подолго од една година.
Пренесено на македонски терен, прашањето веднаш станува многу поконкретно. Последните официјални податоци покажуваат дека просечната нето-плата во Македонија во јуни 2026 година изнесувала 48.381 денар. Тоа е бројката со која млад човек денес неизбежно ќе ја споредува понудата што ќе ја добие на интервју за работа.
Економистите посочуваат дека просечната плата не треба автоматски да се поистоветува со почетната плата. Просекот ги опфаќа и луѓето со десет, дваесет или повеќе години искуство, раководители, високо платени професии и сектори во кои заработката е значително над останатите. Почетник без работно искуство, според нив, тешко може да очекува дека на секое работно место веднаш ќе добие плата еднаква или повисока од државниот просек.
Но, од другата страна е и пресметката на младите. Превоз, храна, телефон, облека, кирија за оние што не живеат со родителите. Платата не е само бројка што убаво изгледа во огласот.
Истражувањето покажало дека младите сепак не гледаат само во првата уплата на сметка. Приближно една третина оцениле дека висината на платата на првото работно место не е пресудна, бидејќи очекуваат со стекнувањето искуство да расте и заработката. Кај информатичкиот сектор очекувањата биле повисоки.
„Од работодавците во ИТ секторот очекуваат почетни плати меѓу 600 и 700 евра“, се наведува во резултатите од истражувањето.
Младите покажуваат интерес и за сезонска и хонорарна работа. Не ја гледаат само како начин да се заработат неколку плати, туку и како можност да се стекне првото вистинско работно искуство. Меѓу позициите за кои најчесто се заинтересирани се работни места во продажба, администрација, комерција, телефонска поддршка, маркетинг, економија и човечки ресурси. Информатичкиот сектор останува привлечен поради условите за работа и можноста за повисоки примања.
И македонските официјални податоци покажуваат дека работодавците бараат луѓе. Во второто тримесечје од 2026 година стапката на слободни работни места изнесувала 2,17 проценти, а најголема побарувачка имало за работници во услужните дејности и продажбата.
Тоа значи дека пазарењето за плата веќе не оди само во една насока. Работодавецот избира работник, ама и работникот сè почесто избира работодавец. Особено младите.
Пораката од новите генерации е прилично едноставна: подготвени се да почнат од почеток, да учат и да собираат искуство, но сакаат да видат дека трудот ќе им се исплати. А кога понудената плата е далеку под она што го сметаат за пристојна заработка, одговорот сè почесто е краток: „Благодарам, но ќе побарам друга работа“.
Б.З.М.
