Колкава пензија ќе земам? Прашање што најчесто почнува да ги интересира луѓето кога ќе се приближат до крајот на работниот век, иако одговорот не може да се добие само со еден поглед на последната плата. Некој можеби денес зема 60.000 денари, друг 40.000, но тоа не значи дека нивната идна пензија ќе се пресмета едноставно како одреден процент од последната заработка.
Во Македонија, за старосна пензија мажите треба да наполнат 64 години, жените 62 години, а во двата случаи потребни се најмалку 15 години пензиски стаж. Но исполнувањето на условот за пензионирање е едно, а пресметката на износот што секој месец ќе легнува на сметката е нешто посложена.
Најважниот поим е пензиската основица.
„Старосната пензија се утврдува од месечниот просек на платите што осигуреникот ги остварил за време на вкупното траење на осигурувањето“, се наведува во официјалното објаснување на пензискиот систем.
При пресметката се зема периодот најрано од 1 јануари 1970 година, а под одредени услови во основицата влегуваат и надоместоци на плата и паричен надоместок во случај на невработеност.
Преведено понародски, не е важно само колку заработувате денес. Важна е целата работна историја.
Токму затоа економистите и познавачите на пензискиот систем предупредуваат дека две лица со иста плата непосредно пред пензионирање не мора да добијат иста пензија. Едниот можеби во поголемиот дел од кариерата примал повисока плата и има 40 години стаж, а другиот има значително пократок стаж или долги периоди со пониски приходи.
Дополнително, старите плати не се споредуваат буквално со денешните износи. Тие се валоризираат со коефициенти кои се утврдуваат врз основа на движењето на платите. Со други зборови, плата од пред 20 или 30 години не влегува во пресметката само со номиналниот износ што тогаш стоел на платниот лист.
„Не може едноставно да се земе последната плата и да се каже: толку проценти од ова ќе биде пензијата“, е суштината на која упатуваат познавачите на пензиските пресметки. Стажот, висината на пријавените примања и периодот во кој се плаќале придонесите имаат директно влијание врз конечниот износ.
Постои уште една важна работа. Македонија има повеќестолбен пензиски систем. За осигурениците кои се членови и на задолжителниот втор пензиски столб, идниот пензиски приход не зависи само од првиот столб. На индивидуалната сметка во вториот столб се акумулираат уплатените придонеси и приносите од нивното инвестирање, намалени за пропишаните надоместоци. Кога ќе дојде време за пензионирање, тие средства се користат за исплата на пензија од вториот столб.
Затоа грубата пресметка дома може да даде само претстава, не и конечен износ.
Најкорисно е граѓанинот навреме да провери колку години пензиски стаж му се заведени, дали за сите периоди се уплатувани придонеси и, доколку е член на втор столб, колку средства има на индивидуалната сметка. Особено е важно ова да се направи неколку години пред пензионирањето, бидејќи токму тогаш најчесто излегуваат старите проблеми: недостасува стаж од некоја фирма, не е заведена плата или одреден период не е правилно евидентиран.
На крајот математиката е прилично јасна по својата логика. Подолг стаж и повисоки пријавени примања во текот на работниот век генерално значат повисока пензиска основица и подобра пензија. Последната плата е важна, но не ја раскажува целата приказна. А токму целата работна историја е таа што на крајот ја прави сметката.
Б.З.М.
