Една фирма произведува, друга продава, трета се занимава со транспорт, а четврта со недвижности. Сопственикот е ист, капиталот често доаѓа од исто место, но компаниите се одделни. Ваквиот модел сè почесто може да се забележи и во Македонија, особено кај бизниси кои со години растеле и постепено влегувале во повеќе различни дејности.
Причината е прилично едноставна. Кога фирмата ќе стане преголема и ќе почне да работи работи што немаат многу врска една со друга, управувањето станува потешко.
На пример, компанија која започнала со производство на храна подоцна може да отвори сопствена дистрибуција, продавници, ресторански бизнис или да инвестира во недвижности. Додека фирмата е мала, тоа може да функционира под еден покрив. Но со растот почнуваат проблемите.
Кој сектор заработува? Кој троши? Каде треба да се инвестира? Кој е одговорен ако еден дел од бизнисот работи со загуба?
Економистите велат дека токму тука најчесто се појавува потребата бизнисот да се раздели.
„Кога во една компанија има неколку целосно различни дејности, многу потешко се гледа реалниот резултат на секоја од нив. Со одвојувањето се добива почиста финансиска слика“, објаснуваат економски аналитичари.
Тоа во практика значи дека производството станува една фирма, транспортот друга, а малопродажбата трета. Секоја има свој директор, свои вработени, свој буџет и сопствен биланс.
И тука веќе нема многу криење.
Ако транспортната фирма троши премногу, тоа веднаш се гледа. Ако продажбата има одлични резултати, и тоа се гледа. Нема еден профитабилен сектор тивко да ги покрива загубите на друг.
Познавачите на деловното работење велат дека ваквиот модел им одговара и на сопствениците затоа што полесно можат да донесуваат одлуки.
„Кога дејностите се разделени, многу полесно се гледа каде има простор за раст, а каде бизнисот веќе не е исплатлив“, велат познавачи на корпоративното управување.
Тоа е особено важно во Македонија, каде што голем дел од компаниите се семејни бизниси кои со години се ширеле во различни правци.
Почнале со едно. Потоа купиле магацин. Отвориле транспорт. Влегле во трговија. Купиле деловен простор. По некое време, под истото име функционираат неколку сосема различни бизниси.
На хартија изгледа големо. Во практика знае да биде хаос.
Разделувањето на фирмите има уште една предност. Ако сопственикот сака да продаде само еден дел од бизнисот, тоа е многу полесно ако тој веќе функционира како посебна компанија.
На пример, може да го продаде транспортниот бизнис, а да ги задржи производството и продажбата. Или да внесе партнер само во еден сектор, без тој партнер да има удел во целата групација.
Банките и инвеститорите, исто така, полесно проценуваат компанија кога точно знаат што работи и од каде доаѓаат приходите.
Но разделувањето не е секогаш добра работа.
Создавањето нова фирма значи ново сметководство, дополнителна администрација, нови договори, банкарски сметки, директори и други трошоци. Ако компаниите и по поделбата се целосно зависни една од друга, тогаш сопственикот може да добие повеќе бирократија, а не подобро работење.
„Поделбата има смисла само ако секоја компанија може јасно да се управува и да има сопствена економска логика“, велат економистите.
Затоа не постои едно правило кое важи за сите.
Кај некои македонски компании поделбата може да донесе подобра контрола, полесно управување и појасни финансии. Кај други, само дополнителни трошоци и повеќе хартија.
Но трендот е разбирлив.
Кога бизнисот ќе стане преголем, сопствениците често сфаќаат дека не мора сè да биде под еден покрив.
Понекогаш е полесно секој да си ја води својата работа.
Б.З.М.
