Надвор сè уште не изгледа како време за зимски јакни, но во многу македонски домови зимската математика веќе почна. Некој нарачува дрва, друг бара пелети, трет ја сервисира климата, а оние што се приклучени на парно практично немаат што многу да избираат. И секоја година се повторува истото прашање – Што денес навистина е најевтино за греење?
Одговорот веќе не е толку едноставен како порано. Не е доволно да се спореди цената на еден кубик дрва со една вреќа пелети или со еден киловат-час струја. Важно е колкав стан се загрева, колку часа дневно, каква е изолацијата, дали се грее цел дом или само дневната соба, на која температура, па дури и на кој кат се наоѓа станот. Стан од 60 квадрати во добро изолирана понова зграда и куќа од 120 квадрати без фасада едноставно немаат иста зимска сметка.
Но едно е сигурно – греењето повторно станува една од најголемите сезонски ставки во семејниот буџет.
Само пред неколку дена пишувавме дека во приватните складови огревното дрво во одредени случаи стигнува до околу 5.000 денари, додека кај пелетите интересот веќе расте. На пазарот моментално може да се најдат ориентациони цени за пелети од околу 14.500 до 22.000 денари за тон, што значи дека домаќинство кое троши четири тони во една сезона само за горивото треба да планира од околу 58.000 до 88.000 денари. Кај шест тони, горната граница веќе оди и над 130.000 денари. Секако, тоа не значи дека секое домаќинство ќе потроши толку – потрошувачката многу зависи од квадратурата, изолацијата и режимот на греење.
А што ако цела зима се греете на клима?
Тука математиката станува поинтересна.
Според актуелниот ценовник на Регулаторната комисија за енергетика, високата тарифа за домаќинствата започнува од 4,7074 денари за киловат-час во првиот блок. Во вториот блок е 5,8976 денари, во третиот 7,8537 денари, а во четвртиот блок цената скока на 19,1904 денари за киловат-час. Ниската тарифа е 2,1893 денари, додека надоместокот за пренос и дистрибуција изнесува 2,0339 денари по киловат-час.
Токму блоковите се причината зошто не може чесно да се каже: „Климата троши толку денари месечно“. Ако семејството и без греењето има значителна потрошувачка, дополнителните киловат-часови за загревање можат да го турнат во повисок блок. А тогаш секој следен киловат-час станува поскап.
Од друга страна, современата инвертер-клима не произведува еден киловат топлина од еден киловат електрична енергија. Во нормални услови таа може да испорача повеќекратно количество топлинска енергија во однос на потрошената струја. Токму затоа климите во последните години станаа сериозна конкуренција на класичните начини на греење, особено за станови со добра изолација.
Но има една работа што луѓето често ја забораваат. Едно е да се грее дневна соба од 25 квадрати, а сосема друго е цел стан од 80 квадрати со три спални соби. Во првиот случај една добра клима може да заврши огромен дел од работата. Во вториот, можеби ќе бидат потребни две или три единици, а тогаш и почетната инвестиција и потрошувачката се друга приказна.
Затоа семејството кое размислува да премине од дрва или пелети на клими не треба да ја гледа само сметката за струја. Треба да ја пресмета и набавката на уредите, монтажата, сервисирањето и колку години планира да ги користи.
Со дрвата математиката е обратна. Опремата можеби одамна е купена, но пред почетокот на зимата треба одеднаш да се извади поголема сума пари. Ако на едно домаќинство му се потребни, на пример, осум кубици и ги плаќа по 5.000 денари, само дрвата се 40.000 денари. Со десет кубици сметката станува 50.000 денари, а тука може да дојдат транспорт, сечење, цепење или редење.
Тоа не е официјална просечна потрошувачка за македонско домаќинство, туку проста пресметка за да се види колку цената на кубикот го менува сезонскиот буџет.
Кај пелетите предноста е комфорот. Нема секојдневно носење и цепење дрва, температурата полесно се контролира, а системот може да работи поавтоматизирано. Но токму пелетите покажаа колку е ризично домаќинството да ја остави целата набавка за моментот кога побарувачката е најголема. Цената зависи од квалитетот, производителот, количината, доставата и периодот кога се купуваат.
А Скопјани со парно?
За дел од Скопје изборот е многу поедноставен – радијаторите остануваат главниот извор на топлина, но годинава и тука има промена.
Од 1 август цената на топлинската енергија за корисниците на ЕСМ Снабдување е зголемена за 5,96 проценти, кај ЕСМ Енергетика за 5,18 проценти, а кај Енерго Еколог за 3,65 проценти. Според пресметката што беше соопштена при носењето на одлуката, за просечен стан од околу 60 квадратни метри поскапувањето е околу 140 денари месечно.
На прв поглед, 140 денари не изгледаат драматично. Но кај парното има друга логика – корисникот не мора во септември да извади 40.000, 60.000 или 80.000 денари за целата сезона. Трошокот е распределен, а комфорот е поголем. Нема набавка, нема складирање, нема чистење печка, нема носење вреќи или дрва.
Затоа прашањето „што е најевтино?“ всушност има два одговори.
Првиот е математички – колку денари ќе потрошите за произведената топлина.
Вториот е животен – колку вредат времето, комфорот и сигурноста дека домот ќе биде топол кога ќе се вратите од работа?
За пензионер во куќа кој со години се грее на дрва и има простор каде да ги складира, дрвото може и понатаму да биде логичен избор. За младо семејство во добро изолиран стан, квалитетна инвертер-клима може да има сосема поинаква економска логика. За стан приклучен на градско парно, инвестицијата во целосно друг систем можеби воопшто нема економска оправданост.
А има уште еден фактор што често го забораваме – најевтината енергија е онаа што домот нема да ја потроши.
Стан со добра фасада, квалитетни прозорци и без големи топлински загуби може да има драматично различна зимска сметка од идентичен стан во стара зграда без изолација. Затоа две семејства со иста квадратура и ист систем за греење можат на крајот од зимата да имаат сосема различен трошок.
И можеби токму тука е најголемата грешка што ја правиме кога споредуваме кој како се грее. Се расправаме дали се подобри дрвата, пелетите или климата, а ретко прашуваме колку од топлината што сме ја платиле всушност останува во домот.
Зимата допрва доаѓа, но сметката за неа веќе почна да се прави. Некои ќе ја платат однапред во складот за дрва. Други секој месец преку сметката за струја. Трети преку парното.
На крајот, сепак, сите плаќаат за истото – неколку топли соби во најстудените месеци од годината.
Автор: Бранко Стојкоски
