Списокот почнува невино. Месо, салата, сирење, масло, грав, пијалаци, нешто благо… А потоа доаѓа касата. За семејствата во Македонија кои оваа есен ќе подготвуваат домашна или куќна слава, традиционалната трпеза може да биде сериозен удар врз семејниот буџет, особено ако околу масата треба да седнат дваесетина гости.
Храната продолжува да поскапува. Најновите податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека во август цените на храната и безалкохолните пијалаци биле за 0,5 проценти повисоки отколку во јули, додека вкупната месечна инфлација изнесувала 0,4 проценти.
Тоа на хартија можеби не изгледа драматично. На пазар и во маркет е поинаку. Кога треба да се наполнат не една, туку неколку торби, секои дополнителни десет или дваесет денари по производ брзо се собираат.
Само основните производи за посна трпеза веќе прават пристојна сметка. На скопскиот Кванташки пазар во втората половина на август килограм грав и ориз се продавал околу 80 денари, доматите се движеле од 35 до 50 денари, а цените на дел од другите земјоделски производи значително варирале во зависност од квалитетот и понудата.
Но зеленчукот е полесниот дел од сметката.
Главниот трошок доаѓа кога ќе се стигне до месото, сирењето, сувомеснатите производи, пијалаците и десертите. Цената на јагнешкото во македонските месарници во текот на годинава во одредени периоди достигнуваше и до 900 денари за килограм, додека производителите предупредуваа дека нивната заработка е далеку помала од она што на крај го плаќа купувачот.
„Со 250 денари за килограм жива мера не можеш ни да преживееш, а не пак да заработиш“, предупредуваа сточари во пресрет на пролетните празници.
За дваесетина луѓе, само шест до седум килограми месо можат да однесат неколку илјади денари. Потоа доаѓаат предјадењето, салатите, лебот, сирењето, соковите, водата, кафето, ракијата или виното, колачите…
Тука сметката почнува брзо да расте.
Груба пресметка според актуелните цени покажува дека пристојно подготвена домашна трпеза за дваесетина гости лесно може да се приближи до 15.000 денари. Ако домаќинот сака побогато мени, повеќе видови месо, подобро сирење, сувомеснати производи, алкохол и купени десерти, сумата може да оди над 20.000, а во некои случаи и кон 25.000 денари.
Секако, многу зависи од тоа што се подготвува дома. Тавче гравче, салати и домашни колачи значително ја намалуваат сметката. Готова храна, печење нарачано од ресторан или слаткарски производи ја туркаат нагоре.
Економистите предупредуваат дека притисокот врз храната не е завршен. Во август светските цени на храната стигнаа до највисоко ниво од крајот на 2022 година, а како главни причини се наведуваат сушите, високите температури и нарушувањата во снабдувањето. Главниот економист на ФАО состојбата ја опиша како „совршена бура“ од повисоки трошоци и послаби жетви.
За македонските домаќинства тоа значи дека старото правило, да се купува малку по малку пред славата, годинава има уште повеќе смисла.
Зашто кога сè ќе се стави на маса, од мезето до последната баклава, се гледа вистинската цена.
Б.З.М.
