Со години Италија важеше за еден од проблематичните должници во Европа, додека Франција беше дел од економското јадро на континентот.
Сега на пазарот на државен долг се случува пресврт што до неодамна звучеше речиси незамисливо – Франција сега се задолжува поскапо од Италија.
Приносот на 10-годишните француски државни обврзници се искачи на околу 4,2 отсто, што е највисоко ниво во последните 18 години.
Француските приноси сега се повисоки и од италијанските, а инвеститорите бараат сè поголема премија за да го држат францускиот долг во споредба со германските обврзници.
Зад овие наизглед сувопарни финансиски бројки се крие многу поголем проблем.
Францускиот јавен долг достигна околу 118 отсто од бруто домашниот производ, додека економијата во последниот квартал не забележала раст.
Токму комбинацијата од огромен долг, слаб економски раст и политичка неизвесност ја прави Франција особено ранлива.
Америка должи многу повеќе, но има нешто што Европа го нема
На прв поглед, јавните финансии на Европа изгледаат значително поздраво од американските.
Јавниот долг на земјите од Европската унија изнесува околу 15,7 трилиони евра. Пред две децении, и САД и Европа имаа однос на јавниот долг кон БДП од приближно 65 отсто.
Денес американскиот долг надмина 120 отсто од БДП, а Меѓународниот монетарен фонд проценува дека до 2031-ва година би можел да надмине 140 отсто.
Европскиот долг е на околу 83 отсто.
Сепак, зад оваа разлика се крие важен проблем.
САД имаат една федерална влада која стои зад нивниот долг, една валута која има статус на најважна светска резервна валута и економија која расте.
Европскиот долг, од друга страна, е поделен меѓу одделни држави.
Поради тоа, проблемите на една голема членка многу полесно можат да се претворат во проблем за целата еврозона.
А Франција не е мала периферна економија. Таа е втората најголема економија во Европската унија.
Зошто инвеститорите бараат повисока камата?
Растот на приносите на обврзниците практично значи дека инвеститорите бараат поголем надомест за да ѝ позајмат пари на Франција.
Дел од растот е последица на глобалниот тренд, бидејќи државите ширум светот плаќаат повисоки камати поради загриженоста на инвеститорите околу инфлацијата и геополитичките ризици.
Но, особено значајна е разликата меѓу француските и германските државни обврзници.
Премијата што пазарот ја бара за францускиот долг во однос на германскиот се приближи до еден процентен поен.
Тоа покажува дека инвеститорите Франција ја доживуваат како сè поризичен должник.
Ситуацијата сепак е далеку од должничката криза што ја потресе еврозоната на почетокот на минатата деценија, кога Грција се најде пред можноста за банкрот.
Европа денес има и посилен механизам за заштита.
Европската централна банка јасно стави до знаење дека може да интервенира доколку трошоците за задолжување на некоја членка на еврозоната неконтролирано пораснат.
Но, таквата помош има своја цена.
Од државата би се очекувало сериозно средување на јавните финансии и спроведување реформи.
Франција има уште еден проблем
Во Франција во 2027-ма година ќе се одржат претседателски избори, што дополнително ги отежнува обидите за намалување на јавната потрошувачка.
Фискалната дисциплина обично станува многу помалку популарна кога се приближуваат избори, особено кога подразбира кратење на јавните расходи или зголемување на даноците.
Франција не е единствената високо задолжена европска земја која ја очекуваат избори.
Во текот на 2027-ма година на гласање би требало да излезат и граѓаните на Италија, Шпанија и Грција.
Поради тоа, проблемот на Франција би можел да ги надмине националните граници.
Дали другите ќе ја плаќаат француската сметка?
Една од големите европски амбиции во последните години беше заедничкото задолжување на земјите членки.
Европската унија почна да издава заеднички обврзници во многу поголем обем во 2021-ва година за финансирање на економското закрепнување по пандемијата.
Сличен модел се споменуваше и како начин за финансирање на поголемите европски издвојувања за одбрана.
Француските фискални проблеми сега ги отежнуваат ваквите планови.
Колку е поголема разликата меѓу каматата што ја плаќа Франција и онаа што ја плаќаат фискално постабилните земји, како Германија, толку заедничкото задолжување станува политички посложено.
За Берлин се поставува едноставно прашање:
Зошто германските даночни обврзници би го делеле финансискиот ризик со држави кои многу повеќе се задолжувале?
Франција затоа не се наоѓа пред нова „грчка криза“, ниту сегашните бројки значат дека земјата е пред банкрот.
Но, пазарите испраќаат предупредување кое до пред само неколку години беше тешко да се замисли.
Инвеститорите сега бараат повисока камата за 10-годишниот француски долг отколку за италијанскиот.
А кога финансиски проблем ќе се појави во втората најголема економија на Европската унија, сметката тешко може да остане само во Париз.
