Кога човек влегува во банка да побара кредит, најчесто првото прашање му е едноставно: колкава рата можам да добијам? Токму тука, велат познавачите на банкарскиот сектор, почнува првата грешка. Ратата е важна, но таа е само еден дел од приказната. Многу поважно е да знаете колку пари навистина ќе ѝ вратите на банката до последниот ден од кредитот.
Банкарите секојдневно разговараат со десетици клиенти. Знаат кој дошол само да праша, а кој претходно ја завршил домашната задача. Затоа, советот на финансиските познавачи е на разговор за кредит да не се оди неподготвен.
„Не прашувајте само колкава ќе биде месечната рата. Прашајте колку изнесува вкупниот износ што ќе го платите до крајот на кредитот“, советуваат економистите.
Разликата не е мала. На основниот долг се додава камата, а во зависност од производот може да постојат и трошоци за обработка, осигурување, проценка на недвижност, нотарски трошоци или други придружни издатоци. Кај станбените кредити листата може да биде уште подолга.
Токму затоа едно од главните прашања треба да биде за ефективната каматна стапка, односно показателот што дава поширока слика за цената на задолжувањето.
И уште нешто. Не треба да се срамите да преговарате.
Клиентите често ја прифаќаат првата понуда како нешто што не може да се менува. Но банките се конкуренти, а добар клиент, особено оној со редовна плата, стабилно вработување и добра кредитна историја, има простор да побара подобри услови.
„Кажете дека разгледувате понуди од повеќе банки и прашајте дали постои можност за подобра камата, пониски трошоци или друга поволност. Најлошото што може да се случи е да ви кажат дека понудата е конечна“, велат познавачите.
Разговорот треба да биде конкретен. Ако кредитот има фиксна камата само во првите неколку години, веднаш треба да се праша што се случува потоа. Како се пресметува променливата камата? Од што зависи? Колку би можела да се промени ратата?
Кратко кажано, клиентот треба да го постави и непријатното прашање: што ако работите тргнат лошо?
Што се случува ако задоцнам со една рата? А со две? Дали постои можност за одложување на отплатата? Под кои услови може да се направи рефинансирање? Колкави се трошоците ако сакам кредитот да го отплатам порано?
„Кредитот не се зема според тоа колку можете да платите овој месец, туку според тоа колкава обврска можете безбедно да носите со години“, предупредуваат финансиските аналитичари.
Затоа не е паметно веднаш да се прифати максималниот износ што банката е подготвена да го одобри. Ако банката процени дека некој може да поднесува рата од 25.000 денари, тоа не значи дека таа рата е удобна за неговиот домашен буџет. Банката ја гледа кредитоспособноста. Семејството, пак, има сметки, храна, автомобил, деца, поправки, одмори и непредвидени трошоци.
И тука математиката знае да стане многу пореална.
Познавачите препорачуваат клиентите да побараат понуда на хартија или во електронска форма, да ја земат дома и мирно да ја споредат со понудите на други банки. Не само каматата, туку сите услови.
Добро е да се праша и дали подобрата каматна стапка е условена со префрлање на платата, користење кредитна картичка, осигурување, пакет на банкарски услуги или друг производ. Понекогаш „попустот“ на едно место носи дополнителен трошок на друго.
А кога нешто во договорот не е јасно, најлошата варијанта е клиентот да кимне со глава само за да не изгледа дека не разбира.
„Побарајте повторно да ви објаснат. Тоа се ваши пари и ваша обврска. Нема глупаво прашање кога потпишувате договор што ќе го отплаќате десет, дваесет или триесет години“, порачуваат економистите.
Банката има свој интерес да го продаде кредитот. Клиентот има друг интерес, да го земе потребниот износ со што помал ризик и трошок.
Затоа, пред потписот, прашајте уште еднаш: колку точно земам, колку точно враќам и што може да ја промени таа сума?
Трите прашања се едноставни. А можат да вредат илјадници евра.
Б.З.М.
