За многу граѓани во Македонија најтешкиот дел од купувањето стан не е месечната рата. Проблемот почнува многу порано, кога банката ќе побара сопствено учество. Стан од 100.000 евра може да значи дека купувачот треба однапред да обезбеди најмалку 10.000 евра, а понекогаш и значително повеќе. За млад човек или семејство кое плаќа кирија, собирањето на тие пари знае да биде поголема пречка и од самиот кредит.
Оттука и прашањето што сè почесто се поставува пред банкарските шалтери: може ли станбен кредит без ниту едно евро учество?
Краткиот одговор е: многу тешко преку класичната постапка.
Кај дел од актуелните станбени кредити на македонскиот пазар минималното сопствено учество е 10 отсто. Во јавно објавени услови за кредитирање буквално стои „задолжително сопствено учество од најмалку 10% од вредноста на станот“, при што конечните услови зависат и од обезбедувањето и кредитоспособноста на клиентот.
Тоа значи дека за стан од 80.000 евра купувачот би требало да има најмалку 8.000 евра сопствени средства доколку банката прифати учество од 10 проценти. За недвижност од 120.000 евра, сумата веќе се качува на 12.000 евра.
И тука почнува маката.
Познавачите на банкарскиот сектор објаснуваат дека учеството не е случајно воведена ставка. Банката сака дел од ризикот да го преземе и купувачот, додека недвижноста што се купува најчесто се става под хипотека како обезбедување на кредитот.
„Не е доволно клиентот да каже дека може да ја плаќа ратата. Банката ја гледа платата, постојните задолжувања, возраста, работниот однос, вредноста на имотот и обезбедувањето“, објаснуваат банкарските познавачи.
Постои ли сепак заобиколен пат?
Во одредени случаи може да се разговара за дополнително обезбедување. Ако семејството располага со уште една недвижност што може да биде ставена под хипотека, банката може поинаку да го процени ризикот. Но тоа не значи дека секоја банка автоматски ќе одобри финансирање на целата купопродажна цена. Секој случај се разгледува посебно.
Токму затоа рекламното „стан без учество“ звучи многу поедноставно отколку што изгледа кога ќе се седне пред кредитен референт.
Другата варијанта што ја разгледуваат граѓаните е потрошувачки кредит за да се обезбедат парите за учеството. На хартија, математиката може да изгледа изводлива. Се зема потрошувачки кредит од, на пример, 8.000 или 10.000 евра, тие средства се користат како учество, а остатокот се покрива со станбен кредит.
Но тогаш купувачот влегува во станот со два кредита на грб.
„Тоа е најважното што луѓето треба да го пресметаат. Не е прашање само дали ќе ги најдат парите за учество, туку дали нивните приходи ќе ги издржат двете задолжувања“, предупредуваат економистите.
Банките токму затоа ја пресметуваат кредитната способност. Кај една од актуелните понуди е наведено дека задолжувањето може да достигне до 50 отсто од месечните примања, со можност во кредитот да бидат вклучени и кокредитобаратели.
Дополнително, купувачот не треба да смета само на цената на станот и учеството. Тука се процената на недвижноста, нотарските постапки, хипотеката, осигурувањето на имотот, а зависно од понудата може да има и други банкарски трошоци.
Затоа семејство кое собрало точно 10.000 евра за учество од 10.000 евра практично сè уште нема завршено работа. Треба да има и финансиски простор за придружните трошоци.
Станбен кредит без сопствени пари, значи, не е невозможна замисла во секоја индивидуална ситуација, но не е ниту стандардна понуда што едноставно се зема од шалтер. За најголемиот дел од купувачите останува истата стара сметка: прво учеството, потоа клучевите.
А токму првиот чекор најчесто е најскапиот.
Б.З.М.
