Финансискиот систем во Македонија одамна не се сведува само на банките. Пензиските и инвестициските фондови, осигурителните компании, финансиските и лизинг друштвата на крајот од вториот квартал од 2026 година располагале со средства од 336,36 милијарди денари, или приближно 5,47 милијарди евра. За само три месеци нивната актива се зголемила за 22,69 милијарди денари, додека за една година растот достигнал дури 60,79 милијарди денари, покажуваат најновите податоци на Народната банка.
Тоа значи дека овој дел од финансискиот сектор за една година пораснал за 22,1 проценти, значително побрзо од растот на банките и штедилниците, чии средства во истиот период се зголемиле за 12 проценти. Вкупната актива на банките и штедилниците на крајот од јуни изнесувала 1.109,8 милијарди денари, а на останатите финансиски институции 336,4 милијарди. Со други зборови, институциите надвор од класичниот депозитен систем веќе држат 23,3 проценти од средствата на финансиските институции опфатени со оваа статистика.
Пензиските фондови стануваат финансиски гигант
Убедливо најголемиот дел од овие пари се наоѓа во пензиските фондови. Задолжителните и доброволните пензиски фондови на крајот од вториот квартал располагале со 214,3 милијарди денари, односно приближно 3,48 милијарди евра. Тие сами сочинуваат 63,7 проценти од целокупниот сектор на останати финансиски институции, а нивните средства за само три месеци се зголемиле за речиси 16 милијарди денари.
На годишно ниво растот е уште повпечатлив. Во вториот квартал од 2025 година пензиските фондови располагале со 177,1 милијарда денари, а една година подоцна со 214,3 милијарди. Тоа е зголемување од 37,18 милијарди денари, или 21 проценти за една година. Народната банка наведува дека растот главно произлегува од поголемите вложувања во сопственички и должнички хартии од вредност.
Интересна е и структурата на парите. Од вкупните 214,3 милијарди денари средства на пензиските фондови, дури 138,8 милијарди денари се вложени во должнички хартии од вредност, а дополнителни 71,1 милијарда денари во акции и друг сопственички капитал. Само овие две категории опфаќаат речиси целото портфолио на пензиските фондови.
Инвестициските фондови растат со 44 проценти годишно
Но најголемата процентуална експанзија меѓу поголемите сегменти не доаѓа од пензиските фондови.
Средствата на инвестициските фондови достигнале 35,58 милијарди денари, или околу 579 милиони евра. За само еден квартал тие пораснале за 12,3 проценти, а во споредба со истиот период од минатата година растот изнесува огромни 44,2 проценти.
Во јуни 2025 година инвестициските фондови располагале со 24,68 милијарди денари. Една година подоцна имаат речиси 11 милијарди денари повеќе. Народната банка објаснува дека растот во најголем дел е резултат на зголемените вложувања во сопственички хартии од вредност, валути и депозити.
Структурата дополнително покажува каде се насочуваат парите. Од 35,58 милијарди денари средства на инвестициските фондови, 18,95 милијарди денари или 53,3% се акции и останат сопственички капитал, 10,68 милијарди се валути и депозити, а 5,8 милијарди денари се должнички хартии од вредност.
Тоа е важен сигнал за постепената промена на домашниот финансиски пазар. Сè поголем износ средства се акумулира и инвестира преку институции различни од банките.
Осигурителните компании надминаа 45 милијарди денари
Значаен дел од секторот зазема и осигурувањето. Вкупните средства на 16 осигурителни друштва опфатени со статистиката достигнале 45,35 милијарди денари, односно околу 737 милиони евра. Во споредба со претходниот квартал растот е 3 проценти, а на годишно ниво 8,8 проценти.
Кај осигурителните компании структурата е поразновидна. Околу 18,47 милијарди денари се вложени во должнички хартии од вредност, 8,02 милијарди се валути и депозити, а 5,48 милијарди се акции и друг сопственички капитал. Народната банка наведува дека годишниот раст главно произлегува токму од поголемите инвестиции во должнички и сопственички хартии од вредност.
Брзите кредити растат 30 проценти годишно – но во вториот квартал има пад
Особено интересни се податоците за финансиските друштва, каде што спаѓаат компаниите кои во голем дел од јавноста се препознаваат по понудата на небанкарски кредити.
Во статистиката на Народната банка се опфатени 37 финансиски друштва, кои на крајот од вториот квартал имале вкупни средства од 18,88 милијарди денари, или околу 307 милиони евра. Во споредба со една година претходно нивната актива е зголемена за дури 30,3 проценти.
Но токму тука се појавува и една од ретките негативни квартални промени во извештајот. Во однос на првиот квартал од 2026 година, средствата на финансиските друштва се намалиле за 1,1 проценти.
Уште поважно, нивните побарувања врз основа на кредити изнесуваат 15,97 милијарди денари. Тоа значи дека околу 84,6 проценти од нивните средства се кредитни побарувања. Кредитирањето во овој сектор во вториот квартал се намалило за 1,9 проценти во однос на претходниот квартал, но на годишно ниво сè уште бележи огромен раст од 28,6 проценти.
Затоа податоците не покажуваат дека секторот на финансиските друштва се намалува во подолг период. Напротив, на годишна основа тој и понатаму расте многу брзо. Но вториот квартал е првиот сигнал во ова соопштение дека моменталната динамика може да биде послаба од онаа што ја гледавме претходно.
И лизингот силно забрзува
Лизинг-друштвата располагаат со нешто помалку од 18 милијарди денари, односно околу 293 милиони евра. Нивната актива е зголемена за 4,8 проценти за само три месеци и за 21,7 проценти на годишно ниво.
Од вкупните средства, 13,91 милијарди денари се побарувања врз основа на кредити. Токму тие бележат раст од 6,6 проценти квартално и 23,3 проценти годишно. Народната банка во статистиката опфаќа девет друштва даватели на финансиски лизинг.
Речиси 78% од средствата се во хартии од вредност
Кога целиот небанкарски сегмент ќе се погледне како една целина, можеби највпечатлив е начинот на кој се распоредени неговите 336 милијарди денари.
Во должнички хартии од вредност се вложени 165,91 милијарди денари, или 49,3 проценти од сите средства. Во акции и останат сопственички капитал има дополнителни 95,88 милијарди денари, односно 28,5 проценти.
Заедно, тоа се околу 261,8 милијарди денари, или приближно 4,26 милијарди евра, вложени во должнички и сопственички хартии од вредност. Тоа претставува околу 77,8 проценти од вкупните средства на ОФИ.
И токму тука е поголемата економска приказна зад бројките.
Македонскиот финансиски систем постепено станува подиверзифициран. Банките и натаму се убедливо најголемиот негов дел, но пензиските фондови, инвестициските фондови, осигурителните компании, финансиските и лизинг друштвата растат со стапки кои кај некои сегменти се значително повисоки од растот на банкарскиот систем.
За една година средствата на банките и штедилниците пораснале за 12 проценти, додека останатите финансиски институции пораснале за 22,1 проценти. Пензиските фондови се поголеми за 21 процент, инвестициските за 44,2 проценти, финансиските друштва за 30,3 проценти, а лизинг-друштвата за 21,7 проценти.
Тоа не значи дека банките ја губат доминацијата – тие и натаму држат 76,7 проценти од средствата на финансиските институции опфатени со статистиката на НБРСМ. Но бројките покажуваат дека сè поголем финансиски капитал во Македонија се акумулира, инвестира и пласира надвор од традиционалното банкарство.
А со повеќе од 5,4 милијарди евра средства, тој дел од финансискиот систем веќе е премногу голем за да се третира како спореден.
*Извор: Народна банка на Република Северна Македонија, „Позначајни движења кај останатите финансиски институции (ОФИ): втор квартал на 2026 година“, 31 август 2026 година.
С.А.
