Каматите во македонските банки во јули испраќаат навидум контрадикторна порака. Вкупната просечна каматна стапка на кредитите продолжува да биде пониска отколку пред една година и изнесува 4,68 проценти, но граѓаните кои токму сега земаат нов кредит се соочуваат со нешто поинаква слика. Просечната камата на новоодобрените кредити за домаќинствата во јули достигнала 4,73 проценти, што е повисоко и од претходниот месец и од јули минатата година. Во исто време, банките плаќаат повисоки камати за новите депозити на населението, покажуваат најновите податоци на Народната банка за јули 2026 година.
Податоците покажуваат дека просечната каматна стапка на сите постојни кредити во банкарскиот систем во јули изнесувала 4,68 проценти. За еден месец таа минимално се зголемила за 0,01 процентен поен, но во споредба со јули 2025 година е пониска за значителни 0,23 процентни поени. Пред точно една година просечната камата на вкупните кредити изнесувала 4,91 проценти. Практично, подолгорочниот тренд сè уште покажува поевтинување на кредитирањето, иако во последниот месец е забележано мало поместување нагоре.
Кај граѓаните има интересна промена
Кога податоците ќе се поделат на компании и домаќинства, сликата станува уште поинтересна. Просечната камата на сите кредити на домаќинствата изнесува 5,02 проценти, без промена во однос на јуни. Во јули минатата година таа била 5,28 проценти, што значи дека постојното кредитно портфолио на населението во просек е поевтино за 0,26 процентни поени на годишно ниво.
Но кај новоодобрените кредити се случува спротивното. Просечната камата за нов кредит на домаќинствата во јули изнесувала 4,73 проценти, наспроти 4,71 проценти во јуни и 4,67 проценти во јули 2025 година. Тоа значи дека новото задолжување на граѓаните е поскапо за 0,06 процентни поени во однос на пред една година. Народната банка посочува дека месечното зголемување произлегува од повисоките камати кај денарските кредити без и со валутна клаузула, додека кај кредитите во странска валута каматата се намалила.
Оваа разлика е важна. Податокот од 5,02 проценти се однесува на целото постојно кредитно портфолио на домаќинствата, во кое влегуваат кредити склучувани во различни периоди и под различни услови. Стапката од 4,73 проценти, пак, го покажува просекот кај новоодобрените кредити во конкретниот период. Затоа двата показатели не треба директно да се толкуваат како цена на ист производ, но движењето на новите кредити дава подобар сигнал за условите со кои во моментот се соочуваат новите кредитобаратели. Самата НБРСМ предупредува дека стапките кај новоодобрените кредити можат посилно да варираат од месец во месец поради промените во обемот и структурата на новите кредити.
Компаниите позајмуваат поевтино од граѓаните
Разликата меѓу населението и корпоративниот сектор е забележлива. Просечната каматна стапка на вкупните кредити на компаниите во јули изнесувала 4,34 проценти, што е за 0,20 процентни поени помалку од пред една година. За еден месец, сепак, има мало зголемување од 0,03 процентни поени.
Уште пониска е каматата кај новото корпоративно кредитирање. Компаниите во јули добивале нови кредити со просечна каматна стапка од 4,21 проценти, наспроти 4,25 проценти во јуни. На годишно ниво намалувањето е минимално – 0,01 процентен поен. Тоа значи дека просечната камата на новите кредити за домаќинствата од 4,73 проценти е за 0,52 процентни поени повисока од просечната кај новите корпоративни кредити.
Интересна промена и кај штедењето
Од другата страна на банкарскиот биланс се депозитите. Просечната каматна стапка на сите депозити во јули изнесувала 2,18 проценти. Таа е минимално повисока од јуни, но за 0,03 процентни поени пониска од јули минатата година. Многу поинтересно е што се случува со парите кои граѓаните сега ги носат во банките.
Просечната камата на новопримените депозити на домаќинствата достигнала 2,65 проценти. Иако е намалена од 2,74 проценти во јуни, во јули 2025 година изнесувала само 2,33 проценти. За една година, значи, каматата што во просек се плаќа на новите депозити на домаќинствата е зголемена за дури 0,32 процентни поени.
Тоа е еден од најинтересните сигнали во целото соопштение. Додека просечната камата на целата депозитна база на домаќинствата се намалила од 2,15 на 2,11 проценти во една година, кај новопримените депозити движењето е во обратна насока – од 2,33 на 2,65 проценти. Податоците сугерираат дека банките во просек нудат повисока цена за дел од новото штедење отколку пред една година, иако од самата статистика не може да се утврди дали причината е посилна конкуренција за депозити, промена во рочноста или различна структура на новите вложувања.
Граѓаните добиваат повеќе за нов депозит, но плаќаат и повеќе за нов кредит
Ако се погледнат само новите банкарски зделки со населението, јули дава интересна слика. Просечната камата на нов кредит е 4,73 проценти, а на нов депозит 2,65 проценти. Простата разлика меѓу овие две просечни стапки изнесува 2,08 процентни поени.
Но ова не треба да се прогласува за банкарска каматна маржа или заработка. Станува збор за агрегирани просечни стапки на различни кредитни и депозитни производи, со различни рочности, ризици и структури. Реалната нето-каматна маржа на банките се пресметува на поинаква основа.
Сепак, трендот е интересен за клиентите. Во споредба со пред една година, просечната цена на новото задолжување на домаќинствата е благо зголемена, но истовремено значително е зголемена и просечната камата што ја добиваат на новото штедење.
Кај компаниите ситуацијата е поинаква. Новите кредити се одобруваат со просечни 4,21 проценти, додека каматата на новопримените корпоративни депозити во јули паднала на само 1,98 проценти, од 2,20 проценти во јуни и 2,39 проценти пред една година. Годишниот пад изнесува значителни 0,41 процентен поен.
Што всушност ни кажуваат бројките?
На прв поглед главната вест е едноставна, а тоа е дека кредитите во Македонија се поевтини отколку пред една година. Просечната стапка на сите кредити паднала од 4,91 на 4,68 проценти, а кај домаќинствата од 5,28 на 5,02 проценти.
Но под површината се гледа поинаква динамика. Во јули има мало месечно зголемување на вкупната кредитна камата, а новите кредити за граѓаните се поскапи и од јуни и од јули минатата година. Истовремено, банките во просек плаќаат значително повеќе за новите депозити на населението отколку пред една година.
Затоа јулските податоци сè уште не покажуваат драматичен пресврт во каматниот циклус, но покажуваат дека периодот на еднонасочно поевтинување на задолжувањето барем кај новите кредити на граѓаните повеќе не е толку јасен.
За домаќинствата пораката е практична. Старите просеци покажуваат пониски камати од лани, но ако кредит се бара денес, многу поважни се условите на новите понуди. А токму таму последните бројки на Народната банка покажуваат мало движење нагоре.
*Извор: Народна банка на Република Северна Македонија, „Позначајни движења кај каматните стапки на банките и штедилниците: јули 2026 година“, објавено на 31 август 2026 година.
С.Б.
