Само 10,5 километри автопат, а договор вреден околу 222 милиони евра.
На прв поглед, математиката изгледа неверојатно, односно повеќе од 20 милиони евра за километар.
Но автопатот Скопје-Блаце не е обична делница на рамен терен.
Официјално започна изградбата на втората фаза од автопатот кон границата со Косово, а зад високата вредност на проектот се крие една од инженерски најсложените патни делници што се градат во Македонија.
Голем дел од трасата практично нема да биде класичен пат по земја.
Ќе се минува низ планина, преку мостови, низ тунели и покрај терен кој мора дополнително да се стабилизира.
Што добива Македонија за околу 222 милиони евра?
Новата делница ќе биде долга 10,5 километри и ќе се протега од клучката Стенковец на скопската обиколница кон Блаце.
Според информациите објавени при стартот на изградбата, на трасата се предвидени пет тунели, повеќе големи мостови, 11 потпатници, четири галерии, девет потпорни ѕидови и комплетна автопатска инфраструктура.
Автопатското решение предвидува две одделни коловозни ленти, со по две сообраќајни ленти во секоја насока и ленти за застанување.
Тоа веќе објаснува зошто директната поделба „вредност на договорот поделено со број на километри“ не ја покажува целата слика.
Пет тунели на само 10,5 километри
Веројатно најдобар показател за сложеноста на трасата се тунелите. На релативно кратко растојание треба да бидат изградени пет тунелски целини.
Претходно објавените информации за проектот посочуваат дека вкупната должина на тунелските конструкции е околу пет километри.
Тоа значи дека огромен дел од проектот се однесува на инфраструктура која е многу посложена и поскапа од изградба на автопат на рамен терен.
Тунел не значи само ископување низ планина. Потребни се конструкција, заштита, вентилација, осветлување, одводнување, противпожарни системи, електрична инфраструктура и безбедносни решенија.
А кога на тоа ќе се додадат мостовите, галериите и стабилизацијата на теренот, станува појасно зошто проектот има толку висока вредност.
Колку изнесува „цената по километар“?
Ако договорната вредност од приближно 221,5 милиони евра едноставно се подели со 10,5 километри, се добива бројка од околу 21,1 милион евра по километар.
Тоа звучи огромно, но оваа пресметка треба да се земе со голема резерва.
Не се плаќаат 21 милион евра за еден километар обичен асфалт.
Во договорот се опфатени сложени инженерски објекти долж трасата, а според објавените информации во вредноста е вклучено и петгодишно одржување на автопатот.
Затоа споредувањето со цена по километар на автопат изграден на рамничарски терен би било погрешно.
Кој ќе го гради?
Изведувач на проектот е конзорциум предводен од македонската градежна компанија „Гранит“.
Договорот со Јавното претпријатие за државни патишта е потпишан во август, а рокот за реализација е четири години.
Со завршувањето на новите 10,5 километри, трасата ќе се поврзе со веќе изградениот дел во близина на граничниот премин Блаце.
Тоа треба конечно да создаде целосна автопатска врска од скопската обиколница до границата со Косово.
Од каде доаѓаат парите?
Финансиската конструкција не се потпира само на домашни средства.
За проектот е обезбеден заем од Европската банка за обнова и развој, а Европската Унија обезбедува значителна грант-поддршка преку Инвестициската рамка за Западен Балкан.
Во јули беше потпишан договор за инвестициски грант од 30,8 милиони евра, додека заемот за проектот изнесува 167,6 милиони евра.
Грантот е особено значаен бидејќи, за разлика од кредитот, тие средства не треба да се враќаат.
Но автопатот не се гради само за да се стигне побрзо до граница
Економската логика зад Скопје-Блаце е поголема од времето потребно за патување.
Косово е значаен трговски партнер на Македонија, а оваа траса претставува една од главните транспортни врски меѓу двете економии.
Подобрата патна инфраструктура треба да значи побрз транспорт на стока, пониски логистички трошоци и подобра поврзаност на компаниите од двете страни на границата.
Трасата е дел и од пошироката европска транспортна мрежа TEN-T.
Практично, Скопје добива поквалитетна патна врска кон Приштина, а преку регионалната инфраструктура и кон други пазари во Западен Балкан.
Вистинската сметка ќе ја знаеме по четири години
Договор од околу 222 милиони евра за 10,5 километри несомнено е огромна инвестиција.
И токму затоа јавноста има право да праша колку чини, што точно се гради и дали проектот ќе биде завршен во договорениот рок.
Но само податокот „21 милион евра по километар“ не е доволен за да се оцени проектот.
Клучното прашање е што има во тие километри.
А кај Скопје-Блаце одговорот е тунели, мостови, галерии, потпорни конструкции и автопат низ исклучително сложен ридско-планински терен.
Ако изградбата се реализира според планираното, за четири години Македонија треба да добие целосна автопатска врска од Скопје до границата со Косово.
Тогаш ќе може да се направи и конечната пресметка колку чинеше автопатот и што доби економијата за тие пари.
Б.С.
