„Нема кој да работи“ е реченица која до пред неколку години најчесто се слушаше во угостителството и градежништвото, денес сè почесто ја повторуваат сопственици и менаџери на компании од различни индустрии.
Но зад проблемот со недостигот на работници се крие една едноставна економска логика: кога понудата на одреден кадар се намалува, а побарувачката останува висока, неговата цена расте. А цената на трудот е платата.
Дипломата повеќе не е гаранција за повисока заработка
Со години во Македонија постоеше релативно јасна поделба. Канцелариската работа и професиите за кои е потребно високо образование се сметаа за подобро платени, додека голем дел од занаетчиските занимања беа на другата страна од скалата.
Пазарот постепено ја менува оваа логика.
Компаниите сè потешко наоѓаат квалификувани мајстори, техничари и работници со конкретни практични вештини. Во исто време, дел од младите воопшто не ги избираат овие професии, а дел од искусните работници веќе заминаа во странство.
Резултатот е сè помала понуда на луѓе што знаат да ја завршат работата.
Електричар, водоинсталатер, заварувач…
Особено интересна може да биде иднината на квалификуваните занаетчии.
Електричари, водоинсталатери, заварувачи, монтери, автомеханичари, столари, сервисери, оператори на машини и други специјализирани работници имаат една голема предност на пазарот на трудот – нивната работа тешко може да се замени со обичен неквалификуван работник.
Уште потешко може целосно да се автоматизира.
Може компанијата да купи подобар софтвер, машина или систем, но некој сепак мора да ја постави инсталацијата, да ја поправи машината, да го сервисира автомобилот или да го реши дефектот.
Колку помалку луѓе го знаат тоа, толку нивната преговарачка позиција станува посилна.
Градежништвото веќе го чувствува проблемот
Ѕидари, тесари, армирачи, фасадери, керамичари, молери и други искусни градежни работници се уште една група кај која притисокот врз платите може да продолжи.
Причината е комбинација од повеќе фактори: иселување, стареење на постојниот кадар, слаб интерес на младите за дел од овие занимања и континуирана побарувачка за градежни услуги.
Тоа создава необична ситуација.
Инвеститорот може да има пари, проект и материјали – но без луѓе што ќе го реализираат проектот, инвестицијата не може да напредува.
Во таква ситуација работникот станува дефицитарен ресурс.
Возачи и логистика
Професионалните возачи се уште еден пример.
Македонските компании тука не се натпреваруваат само меѓусебно. За дел од работната сила конкуренција се компании од Германија, Словенија, Хрватска и други европски пазари.
Кога квалификуван работник релативно лесно може да го понуди својот труд на многу поголем пазар, домашниот работодавач мора да понуди нешто со што ќе го задржи.
На долг рок тоа најчесто значи комбинација од повисока плата, подобри услови и поголема сигурност.
Угостителството има слична мака
Готвачите се можеби најдобриот пример. Добар готвач не се создава преку ноќ, а квалитетен ресторан тешко функционира без искусен кадар во кујната.
Слична ситуација постои со келнери со искуство, пекари, слаткари и други занимања во туризмот и угостителството.
Дополнителен проблем за домашните компании е сезонската побарувачка од туристичките земји, каде македонските работници можат привремено да заработат значително повеќе.
И негувателите може да станат сè побарани
Постои уште една професија за која помалку се зборува – грижата за стари лица.
Македонија, како и голем дел од Европа, се соочува со демографско стареење.
Тоа значи дека во следните години може да расте потребата од негуватели, медицински техничари и други професии поврзани со долгорочна грижа.
Проблемот е што токму овој кадар има побарувачка и во странство.
Пазарот веќе испраќа сигнал
Државниот завод за статистика редовно следи слободни работни места и според занимања и според сектори. Последните достапни податоци за 2026 година покажуваат дека побарувачката за работници не е изолиран проблем на една индустрија, туку структурно прашање на пазарот на трудот.
Во исто време, државата годинава предвиде повеќе од 40 милиони евра за политики и мерки поврзани со вработувањето.
Но субвенцијата може да помогне некој да се вработи. Не може сама да создаде искусен електричар, заварувач, механичар или готвач. За тоа се потребни години.
Следната битка нема да биде само за работно место
Македонија долго време беше пазар на кој работникот бараше работодавач.
Кај дефицитарните професии односот постепено може да се преврти.
Работодавачот ќе мора да го бара работникот.
А кога повеќе компании се натпреваруваат за ограничен број луѓе, економската логика е прилично јасна, поточно платите мора да се менуваат.
Затоа не треба да изненади ако во наредните години дел од најбрзо растечките примања во Македонија не ги имаат професиите што традиционално ги сметаме за „престижни“, туку луѓето што поседуваат конкретна вештина која на пазарот едноставно ја нема доволно.
Можеби најважното прашање за еден млад човек веќе нема да биде само „Кој факултет да го завршам?“ туку „Што ќе знам да работам што за пет години сите ќе го бараат, а малкумина ќе знаат да го направат?“
Б.С.
