Македонските граѓани имаат огромна сума пари во домашните банки. Според последните податоци за монетарните движења, депозитите на домаќинствата надминаа 7,5 милијарди евра, што е значително повеќе од износот што граѓаните го должат преку кредити – околу 4,8 милијарди евра.
Бројката покажува нешто интересно за финансиското однесување во Македонија. И покрај растот на цените во изминатите години, граѓаните кои располагаат со вишок средства и понатаму во голема мера ја гледаат банката како најсигурно место за нивните пари.
Но тука се појавува прашањето – дали е исто парите да бидат во банка и парите да работат за вас? Не е.
Особено голема е разликата меѓу пари што едноставно стојат на трансакциска сметка и средства што се орочени или вложени во друг финансиски инструмент. Кај првите, приносот може да биде минимален или практично да го нема, додека нивната реална куповна моќ со текот на времето може да се намалува поради инфлацијата.
Едноставен пример добро ја покажува разликата.
Ако некој има 10.000 евра кои една година само стојат без принос, номинално и по една година ќе има 10.000 евра. Но тоа не значи дека со нив ќе може да купи исто количество производи и услуги како претходно.
Официјалните податоци покажуваат дека инфлацијата во Македонија продолжува и во 2026 година. Само во јули потрошувачките цени пораснале за 0,1 процент во однос на претходниот месец.
Тоа е причината зошто во личните финансии постои голема разлика меѓу номинална вредност и реална вредност на парите.
На сметката може да стои истата бројка, но ако цените во меѓувреме растат, со тие пари можете да купите помалку.
Уште поинтересна станува математиката кога ќе се погледне на подолг период.
Човек кој чува поголема заштеда пет или десет години без речиси никаков принос не ризикува да ги „изгуби“ парите во буквална смисла. Тие остануваат негови. Она што може постепено да го губи е нивната куповна моќ.
Затоа финансиската одлука не завршува во моментот кога ќе успееме да заштедиме пари.
Тогаш всушност започнува второто прашање – што да правиме со заштеденото?
За еден човек најважна ќе биде сигурноста и достапноста на парите во секој момент. Друг ќе избере орочен депозит. Трет ќе разгледува државни хартии од вредност, инвестициски фондови или други инструменти, прифаќајќи различен степен на ризик.
Не постои едно решение што е најдобро за сите, а повисокиот потенцијален принос вообичаено доаѓа и со различен ризик. Дел од парите што служат како резерва за итни ситуации, исто така, имаат сосема друга функција од долгорочната заштеда.
Но бројката од 7,5 милијарди евра покажува дека темата веќе не е маргинална.
Македонските домаќинства заедно располагаат со огромен финансиски капитал.
И затоа можеби поважното прашање не е само колку пари успеале да заштедат Македонците, туку колкав дел од тие пари навистина носат принос поголем од губењето на куповната моќ.
Зашто постои еден трошок кој никогаш нема да го видите како ставка на банкарскиот извод.
Тоа е цената на парите што со години само стојат.
С.Б.
