Последните години во Македонија сè почесто гледаме слики кои до неодамна ги доживувавме како нешто што им се случува на други места. Пожари кои за неколку часа зафаќаат огромни површини, силни ветрови кои корнат дрвја и покриви, град кој уништува автомобили и земјоделски насади, како и поројни дождови по кои водата влегува во подруми, гаражи и домови.
И секогаш по ваков настан следува истото прашање – кој ќе ја плати штетата?
За автомобилот многумина веднаш проверуваат дали имаат каско. Но кога станува збор за станот или куќата, ситуацијата е поинаква. Дом вреден десетици или стотици илјади евра често се доживува како нешто што едноставно „го имаме“, без многу размислување што би се случило ако за неколку минути биде сериозно оштетен.
Токму затоа природните непогоди повторно го отвораат прашањето колку македонските домаќинства финансиски се подготвени за голема штета.
Агенцијата за супервизија на осигурување наведува дека имотот на домаќинствата и компаниите може да биде изложен на пожари, поплави, земјотреси, удари од гром, луњи односно многу силен ветер, експлозии, кражби и излевање вода од водоводната, канализациската или топлинската мрежа.
Но тука постои една важна разлика која многу сопственици ја откриваат дури откако ќе настане штетата: не секоја полиса ги покрива сите ризици.
„Имам осигурување“ не значи дека сè е покриено
Најголемата грешка би била полисата за дом да се купува само според цената.
Една полиса може да обезбедува основно покритие за одредени ризици, додека за поплава, земјотрес, излевање вода, кражба или други настани може да важат дополнителни услови или покритија. Токму затоа АСО им препорачува на граѓаните внимателно да ги прочитаат условите, а особено делот со исклучоците од осигурувањето – односно ситуациите во кои нема да следува обесштетување.
Тоа станува особено важно по силно невреме.
Ако ветер оштети покрив, ако паднат дрвја, ако водата навлезе во домот или ако пожар оштети објект и покуќнина, не е доволно сопственикот само да поседува некаква полиса. Треба да се провери дали конкретниот ризик е опфатен, на која осигурена сума е договорено покритието и кои ограничувања се наведени во условите.
И тука доаѓаме до уште една работа што често се занемарува – вредноста на осигурениот имот.
Не е исто да имате дом чија реална вредност е многу повисока од сумата на која е осигурен. Целта на осигурувањето на имотот е надоместување на претрпената штета во рамките на договореното покритие, а обесштетувањето не може да биде поголемо од самата претрпена штета.
Затоа при изборот на полиса треба да се гледа многу подалеку од прашањето „колку ќе ме чини годишно“.
Најскапата полиса е онаа што ја немате кога ќе се случи штетата
Психологијата кај осигурувањето е интересна. Кога неколку години ништо не се случува, премијата лесно почнува да изгледа како непотребен трошок.
Но доволен е еден настан за целата математика да се промени.
Замислете силен ветер кој го оштетува покривот на семејна куќа. Покрај самиот покрив може да настрадаат фасадата, прозорците, изолацијата или внатрешноста ако навлезе дожд. Кај пожар, штетата може да биде уште поголема. Кај поплава, покрај градежниот дел, може да бидат уништени мебел, бела техника, електроника и друга покуќнина.
Тогаш трошокот веќе не се мери во неколку илјади денари.
Може да се мери во илјадници, а кај големи штети и во десетици илјади евра.
Слична е ситуацијата и во земјоделството. Една сезона може да изгледа одлично сè до попладнето кога десетина минути град ќе уништат работа вложувана со месеци. Климатските ризици на тој начин стануваат и директен финансиски ризик за семејствата.
Не треба автоматски да се смета на државна помош
По големи пожари, поплави или други непогоди речиси секогаш се отвора прашањето за државна или општинска помош.
Но тоа не треба да се меша со осигурувањето.
Евентуалната државна помош зависи од конкретниот настан, проценките и одлуките на институциите и не претставува однапред договорено право на целосно покривање на штетата. Полисата, од друга страна, претставува договор во кој однапред се дефинирани ризиците, осигурените суми, обврските и исклучоците.
Токму затоа за едно домаќинство вистинското прашање не е дали државата би помогнала по катастрофа, туку дали семејниот буџет може сам да издржи сериозна штета на домот.
Ако одговорот е „не“, тогаш вреди барем да се направи пресметка колку би чинело соодветното осигурување.
По настанување штета, пак, не треба да се чека. Треба да се преземат разумни мерки за спречување дополнителна штета, да се документираат оштетувањата и што побрзо да се контактира осигурителната компанија. Условите на конкретната полиса се клучни и за начинот и роковите на пријавување.
Во Македонија постојат лиценцирани друштва што нудат осигурување на имот од пожар и природни непогоди, а нивниот регистар и условите за осигурување се достапни преку Агенцијата за супервизија на осигурување.
На крајот, осигурувањето има една необична карактеристика, а тоа е дека најмногу ни изгледа дека не ни треба токму во периодот кога ништо не се случува.
А потоа доаѓа едно невреме, еден пожар или една поплава и за неколку минути станува јасно колкава финансиска вредност всушност сме оставиле незаштитена.
Домот за повеќето македонски семејства е највредниот имот што некогаш ќе го поседуваат. Затоа можеби прашањето не треба да биде „колку чини полисата“, туку колку би чинело ако утре нешто се случи, а полиса немаме.
С.Б.
