Станот е купен, кредитот можеби одамна е отплатен, а во него никој не живее. На прв поглед, логиката е едноставна – ако нема станари, нема ни трошоци. Но сопствениците на празни станови добро знаат дека недвижноста не престанува да троши пари само затоа што клучот стои во фиока.
Сметките продолжуваат да пристигнуваат, зградата мора да се одржува, данокот на имот не исчезнува, а одвреме-навреме се појавува и некоја поправка. Кога сето тоа ќе се собере на годишно ниво, стан кој „не троши ништо“ сепак може да остави забележлива дупка во домашниот буџет.
Особено интересна е ситуацијата во Скопје, каде голем број станови се купуваат како инвестиција, наследени се или едноставно сопствениците не сакаат да ги издаваат.
И тогаш се поставува прашањето – колку навистина чини да имате стан во кој никој не живее?
Да земеме како пример просечен стан од околу 60 квадратни метри во скопска станбена зграда.
Доколку никој не живее во него, потрошувачката на струја нормално ќе биде минимална. Но тоа не значи дека сопственикот треба целосно да заборави на електричната енергија. Фрижидер оставен вклучен, рутер, бојлер што не е исклучен, повремено осветлување или друг уред можат да создадат потрошувачка и во празен стан. А актуелните тарифи за домаќинствата од 1 јануари 2026 година се движат од 4,7074 денари за kWh во првиот блок на висока тарифа до 19,1904 денари во четвртиот блок, додека ниската тарифа е 2,1893 денари за kWh.
Со водата ситуацијата е слична. Ако нема потрошувачка, најголемиот варијабилен дел исчезнува, но актуелните скопски тарифи добро покажуваат дека комуналните услуги и понатаму имаат своја цена. Од почетокот на 2026 година водата за домаќинствата чини 21 денар за кубен метар, одведувањето отпадни води 13,75 денари, а прочистувањето 1,05 денар за кубен метар. Во фактурата се наплатува и надомест за одржување на јавното градско зеленило.
Но струјата и водата всушност не се најинтересниот дел од приказната.
Сопственикот на стан во колективна зграда има обврски поврзани и со самата зграда. Постои тековно одржување, а постои и резервен фонд, чија висина се утврдува според правила што ги земаат предвид староста на објектот, бројот на посебни делови и материјалот од кој е изградена зградата. Со други зборови, фактот што вашиот стан е празен не значи дека покривот, лифтот, фасадата, ходниците или заедничките инсталации престанале да постојат.
Тука треба да се додаде и данокот на имот, а потоа доаѓаат трошоците кои не пристигнуваат секој месец и токму затоа најлесно ги забораваме.
Една година ќе прокапе славина. Друга ќе треба сервис на клима-уредот. Може да се појави влага, проблем со бојлер, ролетна, прозорец или електрична инсталација. Празниот стан, всушност, не значи стан без одржување.
И тука доаѓаме до многу поголемата сметка.
Ако сопственикот во просек има само 2.000 денари месечни трошоци поврзани со станот – земено како илустративна претпоставка за различните фиксни и повремени издатоци, а не како официјална тарифа – тоа се 24.000 денари годишно.
Ако реалниот просек достигне 3.000 денари месечно, веќе зборуваме за 36.000 денари годишно.
За пет години тоа се 180.000 денари.
И сето тоа за недвижност во која никој не живее.
Но постои уште еден трошок кој воопшто не се гледа на сметките – изгубената кирија.
Токму тука математиката станува далеку поинтересна. Ако станот би можел да се издава, секој месец во кој стои празен не значи само дека сопственикот плаќа од свој џеб. Тој истовремено се откажува и од приходот што недвижноста би можела да го генерира.
На пример, дури и при хипотетичка кирија од 300 евра месечно, една година празен стан значи потенцијално 3.600 евра неприходувана кирија, пред да се земат предвид даноците, периодите без закупец, одржувањето и другите трошоци.
За пет години, номинално, тоа се 18.000 евра потенцијален приход.
Секако, пресметката не е толку едноставна. Издавањето носи сопствени ризици и трошоци. Станот се амортизира, треба да се одржува, може одреден период да остане без закупец, а сопственикот има и даночни обврски. Некои луѓе, пак, свесно не издаваат затоа што сакаат станот да остане достапен за децата, за член на семејството или едноставно не сакаат да се занимаваат со закупци.
Тоа е сосема легитимна одлука.
Но од чисто финансиски аспект, празниот стан не е бесплатен.
Напротив, може да има двоен трошок, односно парите што ги плаќате за да го поседувате и парите што не ги заработувате затоа што не го користите.
Токму затоа кај недвижностите не е доволно да се каже: „Станот е мој и ништо не ме чини“.
Сопственоста има цена дури и кога нема рата за кредит.
А можеби најскапиот стан не е оној со најголема месечна рата, туку оној што со години стои заклучен и не носи ниту денар.
С.Б.
