Сценариото им е добро познато на речиси сите што пазаруваат. Влегувате во маркет по леб, млеко и уште две-три работи што недостигаат дома. Не земате количка, затоа што „нема што многу да се купува“. Десетина минути подоцна стоите на каса со полна корпа, а на дисплејот се појавува сума од 800, 1.000 или повеќе денари.
И тогаш си го поставуваме истото прашање – што всушност купив?
Не станува збор само за чувство дека животот поскапел. Последната синдикална минимална кошничка покажува дека на едно домаќинство во август му се потребни 68.675 денари за основните месечни потреби. Од нив, 25.032 денари одат само за храна и пијалаци. Тоа е повеќе од една третина од целата кошничка.
Проблемот е што голем дел од парите не ги трошиме во едно големо пазарење кое добро го паметиме. Тие исчезнуваат низ десетици мали влегувања во маркет.
Денес недостига млеко. Утре леб и нешто за појадок. Задутре се купува месо за ручек, сок за децата, нешто благо, средства за хигиена и уште неколку производи кои во моментот изгледаат како ситен трошок.
Но математиката е сурова.
Ако едно домаќинство остава просечно по 800 денари при едно вакво „мало“ пазарење и го прави тоа само трипати неделно, станува збор за околу 9.600 денари месечно. И тоа без големото неделно или месечно пазарење.
Токму затоа многу граѓани имаат впечаток дека парите денес исчезнуваат побрзо отколку порано.
Поединечните производи не мора секогаш да изгледаат драматично скапи. Десет, дваесет или триесет денари разлика на еден производ ретко ќе нè натераат да се откажеме од купувањето. Но кога во корпата ќе се најдат 15 или 20 производи, тие мали разлики почнуваат да создаваат сериозна сметка.
Дополнително, официјалните податоци покажуваат дека иако инфлацијата е значително поумерена од периодот на големи ценовни шокови, кај дел од храната растот на цените продолжува. Во јули месото било за 6,6 проценти поскапо на годишно ниво, млекото и јајцата за 4,4 проценти, а маслата за 6,75 проценти.
Тоа создава интересен парадокс. На хартија инфлацијата може да забавува, но семејството не купува „просечна инфлација“. Купува месо, јајца, сирење, масло, зеленчук, средства за хигиена и десетици други конкретни производи.
А токму тие ја создаваат сметката што ја гледаме на каса.
Променети се и нашите навики. Големите маркети се дизајнирани така што купувачот постојано е изложен на акции, дополнителни пакувања и производи што првично немал намера да ги купи. „Само уште ова“ од 100 или 150 денари не изгледа страшно. Но пет такви одлуки додаваат уште 500 до 750 денари на сметката.
Затоа можеби најдобриот начин да се види колку навистина трошиме на храна не е да ја гледаме една сметка, туку да ги собереме сите фискални сметки од маркетите во текот на еден месец.
Резултатот за многу семејства веројатно би бил изненадувачки.
Ако синдикалната пресметка покажува дека за храна и пијалаци се потребни повеќе од 25.000 денари месечно, тоа значи дека просечно станува збор за над 800 денари дневно.
И токму тука се крие одговорот на прашањето каде ни исчезнуваат парите.
Не мора да сме купиле телевизор, нов телефон или нешто луксузно. Понекогаш се доволни десетина обични одења во маркет, неколку поголеми пазарења и еден месец нормален семеен живот.
На крајот, можеби најскапата реченица што ја кажуваме пред да влеземе во маркет е токму онаа што звучи најбезопасно: „Ќе земам само две-три работи.“
С.Б.
