Додека Европа забрзано зборува за зелена транзиција, намалување на зависноста од фосилни горива и ограничување на новите енергетски проекти на Арктикот, една од нејзините најважни енергетски партнерки испраќа сосема поинаква порака.
Норвешка нема намера да се откаже од нафтата и природниот гас. Напротив, земјата планира да продолжи со развојот на наоѓалиштата во Баренцовото Море и да го задржи производството на високо ниво најмалку до 2035 година.
Причината е едноставна – Европа сè уште има огромна потреба од енергијата што доаѓа од Норвешка.
По почетокот на војната во Украина и драстичното намалување на рускиот гас на европскиот пазар, Норвешка доби уште поголемо стратешко значење. Денес таа обезбедува околу 30 проценти од природниот гас што го користат Европската унија и Велика Британија, со што практично стана еден од столбовите на европската енергетска безбедност.
Токму тука се појавува парадоксот. Од една страна, Европската унија поддржува запирање на новите нафтени и гасни проекти на Арктикот поради еколошките ризици. Од друга страна, европската економија сè уште зависи од сигурни и големи количества природен гас.
Норвешка сега јасно става до знаење дека не планира сопствената енергетска политика да ја подреди на оваа дилема.
Министерот за енергетика Терје Осланд оценува дека во сегашната геополитичка и безбедносна ситуација продолжувањето на активностите во Баренцовото Море е во интерес не само на Норвешка, туку и на Европа.
Според него, доколку земјата сака и во следните децении да остане значаен снабдувач на европскиот пазар, новите резерви ќе мора да бидат дел од равенката.
И бројките објаснуваат зошто Осло размислува така.
Производството на природен гас минатата година било блиску до рекордните нивоа, додека производството на нафта достигнало највисоко ниво од 2009 година. Сепак, официјалните проекции покажуваат дека по 2030 година производството би можело значително да се намалува доколку не бидат откриени и развиени нови наоѓалишта.
Токму затоа Баренцовото Море станува сè поважно.
Норвешките власти тврдат дека делови од ова подрачје се без мраз и дека условите за енергетски активности се споредливи со оние во Северното Море. Осло истовремено го нагласува и економскиот аспект – нафтената и гасната индустрија обезбедува работни места и економска активност во северните делови на земјата, вклучително и во регионите во близина на границата со Русија.
Но најинтересниот дел од норвешката позиција е пораката кон Брисел.
Одлуката дали ќе ги развива своите природни ресурси, според норвешката влада, е суверено право на Норвешка.
Со други зборови, дури и ако Европската унија остане на ставот за мораториум на новите арктички проекти, Осло нема автоматски да го следи тој курс.
Логиката е прилично сурова: доколку Европа не сака да ја купува нафтата произведена во Арктикот, таа може да биде продадена на светскиот пазар.
Слично важи и за гасот.
Дел од него може да се претвора во течен природен гас – LNG – и преку постројката Мелкоја кај Хамерфест да се пласира и на други пазари.
Тоа значително ја засилува преговарачката позиција на Норвешка.
Европа сака да ја намалува употребата на фосилни горива, но истовремено мора да обезбеди доволно енергија за домаќинствата и индустријата. А по губењето на голем дел од руското снабдување, норвешкиот гас стана уште поважен дел од тој систем.
Интересно е што поддршка за преиспитување на европскиот став доаѓа и од Меѓународната агенција за енергија.
Нејзиниот извршен директор Фатих Бирол смета дека ЕУ треба повторно да го разгледа противењето на новите нафтени и гасни проекти на Арктикот, аргументирајќи дека идните резерви се важни за енергетската безбедност.
Критичарите, пак, предупредуваат дека развојот на новите арктички наоѓалишта трае со години и дека тие не можат да бидат решение за непосредните енергетски проблеми. Дополнително, остануваат сериозните прашања околу влијанието на експлоатацијата врз чувствителниот арктички екосистем.
Но Норвешка менува уште еден дел од својата досегашна енергетска приказна.
Земјата со години беше претставувана како потенцијална „зелена батерија на Европа“.
Благодарение на огромниот хидроенергетски систем, Норвешка произведува големи количества електрична енергија од обновливи извори и преку подморски интерконектори е поврзана со европскиот пазар.
Сега норвешкиот министер за енергетика вели дека идејата оти земјата може да биде батерија што ќе го балансира европскиот електроенергетски систем била погрешна.
И за тоа постои домашна причина.
Посилното поврзување со европскиот пазар ја направи Норвешка почувствителна на движењето на цените на електричната енергија во Европа. Кога цените на континентот растат, ефектот преку интерконекторите може да се почувствува и кај норвешките потрошувачи.
Тоа предизвика политичко незадоволство во земја која традиционално располага со евтина електрична енергија произведена од хидроцентрали.
Пораката од Осло затоа сега е поинаква: Норвешка сака силна енергетска соработка со Европа, но не сака сама да ја носи европската енергетска транзиција.
Според Осланд, европските држави треба да обезбедат повеќе сопствени стабилни извори на енергија, особено по затворањето на дел од нуклеарните и јагленовите капацитети и недоволните инвестиции во нови гасни електрани.
Така Европа се наоѓа пред непријатна реалност. На долг рок сака економија со многу помала употреба на нафта и природен гас. Но додека стигне таму, потребни ѝ се сигурни извори на енергија.
А Норвешка, која располага токму со она што Европа моментално тешко може целосно да го замени, очигледно нема намера предвреме да ја затвори својата највредна енергетска индустрија.
Можеби затоа вистинското прашање веќе не е дали Норвешка ќе продолжи да вади нафта и гас од Арктикот.
Прашањето е дали Европа навистина може да си дозволи да каже дека не ги сака.
