Кога надвор температурата се приближува до 40 степени, дилемата дали да се вклучи клима-уредот практично исчезнува.
Во становите во Скопје, Велес, Гевгелија, Кавадарци и другите најтопли градови климите деновиве работат со часови. Некои ги вклучуваат веднаш по враќањето од работа, други ги оставаат да работат цел ден, а има домаќинства во кои во исто време работат и два уреди.
И токму тука августовската горештина престанува да биде само временска тема и станува финансиска.
УХМР за 21 август издаде портокалов метеоаларм поради многу високите температури, со најави дека во повеќе места температурата ќе достигне околу 40 степени. За граѓаните тоа значи уште неколку денови во кои клима-уредот тешко дека ќе остане исклучен.
Но колку всушност чини тоа?
Еден современ инвертер клима-уред нема постојано иста потрошувачка. Откако ќе ја постигне зададената температура, компресорот ја намалува моќноста, па реалната потрошувачка зависи од надворешната температура, изолацијата, квадратурата, зададените степени и самиот уред.
Сепак, ако за пример земеме просечна потрошувачка од околу 0,6 до 1 киловат на час и работа од десет часа дневно, за еден месец само клима-уредот може да додаде приближно 180 до 300 киловат-часови на домашната потрошувачка. И тука работите стануваат интересни.
Од 1 јануари 2026 година цената на активната електрична енергија за домаќинствата во првиот блок на високата тарифа изнесува 4,7074 денари за киловат-час. Во вториот блок цената е 5,8976 денари, во третиот 7,8537 денари, а во четвртиот достигнува дури 19,1904 денари за киловат-час. Ниската тарифа изнесува 2,1893 денари. На тоа се додава и надоместокот за пренос и дистрибуција од 2,0339 денари за киловат-час.
Тоа значи дека не е сеедно само колку троши климата, туку и во кој тарифен блок веќе се наоѓа домаќинството.
Ако земеме умерено сценарио во кое климата дополнително троши околу 180 киловат-часови месечно и дел од работата се одвива во евтина тарифа, дополнителниот трошок може да биде околу 1.300 до 1.700 денари, зависно од блокот во кој се пресметува високата тарифа.
Кај посилна или подолго вклучена клима, со дополнителна потрошувачка од околу 300 киловат-часови, сумата може да се приближи до 2.100–2.900 денари месечно ако дополнителната потрошувачка се движи низ првите три блока.
Пресметките се илустративни и вклучуваат енергија, мрежен надомест и 18 проценти ДДВ. Кај домаќинствата електричната енергија се оданочува со ДДВ од 18 проценти.
Кај домаќинство кое поради високата вкупна потрошувачка ќе влезе во четвртиот блок, сметката може да биде значително повисока. Токму затоа две семејства со идентична клима и ист број часови работа не мора да добијат ист дополнителен трошок.
Најголемата разлика ја прави моментот кога се троши струјата.
Евтината тарифа за домаќинствата важи од 13 до 15 часот и од 22 до 7 часот, а за време на викендот има и подолг период на ниска тарифа. За машината за перење, бојлерот или машината за садови тоа е релативно лесно да се искористи. Со клима-уредот е поинаку.
Кога надвор се 39 или 40 степени, никој нема да го исклучи уредот во 17 часот само затоа што струјата е поскапа. Потрошувачката се случува токму во периодот кога температурата е висока и кога домаќинствата најмногу имаат потреба од разладување. А дополнителен проблем е што климата не е единствениот потрошувач.
Во август работат фрижидерот, замрзнувачот, бојлерот, шпоретот, телевизорите, компјутерите, машините за перење и останатите апарати. Ако на вообичаената потрошувачка се додадат уште 200 или 300 киловат-часови за разладување, домаќинството може да премине од еден тарифен блок во друг. Тогаш последните потрошени киловат-часови веќе се плаќаат поскапо.
Токму затоа некои граѓани може вистинското влијание на августовските горештини да го почувствуваат дури кога ќе ја добијат следната сметка за електрична енергија.
Иронијата е што летото некогаш се сметаше за период кога сметките за струја се пониски затоа што нема греење. Климатските услови полека ја менуваат и таа навика.
Во домови во кои климатизацијата работи десет или дванаесет часа дневно, летната потрошувачка може да почне да личи на дел од зимската. Особено кај станови на последен кат, објекти со слаба изолација и простории директно изложени на сонце.
Неколку степени прават голема разлика и во потрошувачката. Клима поставена на 22 степени во просторија додека надвор е 40 има многу потешка задача од уред поставен на 25 или 26 степени. Колку е поголема разликата меѓу надворешната и внатрешната температура, толку подолго компресорот мора интензивно да работи.
Нема потреба домот во август да се претвора во фрижидер. Разумна температура, затворени прозорци додека климата работи, спуштени ролетни во најтоплиот дел од денот и чисти филтри можат да ја намалат потребата уредот постојано да работи со максимална моќност.
Но деновиве за многумина прашањето повеќе не е дали ќе ја вклучат климата. Прашањето е колку долго ќе мора да ја остават вклучена.
Со температури околу 40 степени, пожарите што истовремено зафаќаат повеќе региони во државата и екстремно сувото време, август 2026 година уште еднаш покажува дека топлотните бранови имаат и директна економска цена. Во текот на денешниот ден во Македонија се активни повеќе пожари, а службите интервенираат на повеќе локации.
За државата тоа се трошоци за справување со пожарите и последиците од високите температури. За компаниите тоа се повисоки трошоци за разладување на деловните простории. А за едно просечно семејство последицата може да пристигне во едно обично плико или електронска фактура следниот месец.
Неколку недели горештина можеби ќе поминат, а сметката за струја ќе пристигне потоа.
С.Б.
