Некогаш две плати во едно семејство значеа извесна сигурност. Денес сè почесто значат внимателно планирање до последниот денар, одложување на поголемите набавки и добро познатото прашање пред крајот на месецот – каде исчезнаа парите?
Најновата пресметка на синдикалната минимална кошница дава прилично јасен одговор. Во август 2026 година на едно домаќинство во Македонија му се потребни 68.675 денари месечно за покривање на трошоците вклучени во кошницата. Само еден месец претходно биле потребни 68.498 денари, што значи дека за еден месец трошокот е зголемен за уште 177 денари.
На хартија, 177 денари не изгледаат драматично. Проблемот е што семејниот буџет не се троши на хартија. Секој што редовно оди во маркет, плаќа сметки, става гориво или купува нешто за децата знае дека не е важна само една месечна промена, туку нивното натрупување.
Особено впечатлива е сумата што оди само за храна и пијалаци. Според пресметката за август, за ова се потребни 25.032 денари месечно. Тоа се околу 834 денари дневно за целото домаќинство. Во тие 834 денари треба да се сместат појадокот, ручекот, вечерата, овошјето, пијалаците и сè останато што завршува во домашниот фрижидер. Храната сама учествува со повеќе од една третина во вкупната вредност на кошницата. Но фрижидерот е само почетокот.
За образование во августовската пресметка се предвидени 7.192 денари, за облека и обувки 6.511 денари, а за станарина, вода, електрична енергија и греење 6.370 денари. Транспортот зема уште 5.175 денари, комуникациите 3.677 денари, хигиената 2.692 денари, а здравјето 1.196 денари. Во кошницата има и 4.131 денар за ресторани и хотели.
Кога сите тие мали и големи сметки ќе се соберат, се добиваат оние 68.675 денари кои на почетокот можеби изгледаа како голема сума. А потоа доаѓа киријата.
За семејство кое нема сопствен стан и изнајмува стан од 60 квадратни метри, синдикалната кошница за август достигнува дури 84.050 денари месечно. Тоа се повеќе од 1.360 евра секој месец само за да се достигне нивото на потрошувачка опфатено со оваа пресметка.
Токму тука приказната за „две плати во куќата“ почнува да изгледа сосема поинаку.
Ако во едно домаќинство влегуваат вкупно 70.000 денари месечно, по покривањето на кошницата остануваат само 1.325 денари. Практично, еден непланиран сервис на автомобилот, стоматолог, роденден, расипана машина за перење или некој поголем трошок веднаш ја нарушува пресметката.
Ако истото семејство плаќа и кирија според моделот на синдикалната кошница, приход од 70.000 денари веќе не е доволен – недостигаат 14.050 денари секој месец.
Дури и домаќинство во кое месечно влегуваат 80.000 денари не ја достигнува кошницата со кирија. Му недостигаат уште 4.050 денари. Токму затоа сè почесто се создава чудно чувство дека платите растат, а просторот во семејниот буџет не расте со нив. И тука е можеби најголемата промена во начинот на кој живееме.
Финансиската сигурност веќе не значи само да имате редовна работа и плата. Потребно е да останат пари и откако ќе се плати основниот живот. Пари за штедење, за одмор, за поправка на автомобил, за нов фрижидер, за образование на децата или едноставно резерва ако следниот месец нешто тргне наопаку.
Синдикалната кошница, всушност, не кажува колку пари му се потребни на едно семејство за луксузен живот. Таа покажува колку станало скапо секојдневието.
И токму затоа бројката од 68.675 денари е поважна од уште една статистика што ќе ја прочитаме и ќе ја заборавиме. Зад неа се кријат илјадници реални семејни пресметки: дали овој месец прво да се плати регистрацијата или да се купат нови патики за детето, дали да се оди некаде за викенд или парите да останат за септември, дали да се поправи нешто во домот или да почека уште еден месец.
А за семејствата што плаќаат кирија, границата веќе е уште повисока – 84.050 денари месечно.
Можеби затоа денес вистинското прашање повеќе не е само „колкава плата земаш?“, туку прашањето е колку ти останува откако ќе го платиш животот?
С.Б.
