Светската економија повторно оди по тенок мраз. Раст има, но е послаб, неизвесноста е голема, а доволен е нов воен судир, проблем со снабдувањето со енергенси или нова рунда царини за ударот брзо да стигне до фабриките, компаниите, а потоа и до семејните буџети.
Последните глобални проценки покажуваат дека ризиците веќе не доаѓаат само од една страна. Војни, трговски конфликти, долгови, инфлација, сајбер-напади и вештачка интелигенција сега се дел од истата економска равенка.
Меѓу најголемите опасности во моментов е геоекономската конфронтација, односно користењето царини, санкции, ограничувања на извозот и други економски мерки како оружје во политичките судири. Во глобалните проценки за 2026 година токму таа е рангирана како најсериозен ризик во краток рок.
„Кога големите економии почнуваат да ги затвораат пазарите и да воведуваат нови бариери, сметката на крајот ја плаќаат и компаниите и потрошувачите“, предупредуваат економистите.
Проблемот е едноставен. Поскапа трговија значи поскапи суровини, транспорт и производство. Фирмите имаат помал простор за инвестиции, а дел од трошокот завршува во цената на производот на рафтовите.
Вториот голем ризик доаѓа од воените жаришта и енергетските пазари. Последните економски прогнози веќе укажуваат дека конфликтите на Блискиот Исток донесоа повисоки цени на енергијата и нов инфлаторен притисок. Светската економија годинава се очекува да расте побавно од претходните години, додека трговијата исто така губи дел од темпото.
А кога нафтата и гасот поскапуваат, приказната не завршува на бензинските пумпи.
Поскапува транспортот, потоа производството, храната, испораката на стока. Централните банки тогаш имаат помал простор за намалување на каматите, кредитите остануваат поскапи, а инвестициите се одложуваат.
„Енергетски шок многу брзо може повторно да ја врати инфлацијата што економиите со години се обидуваат да ја стават под контрола“, оценуваат аналитичарите.
Тука е и огромниот јавен долг. Кога каматите се високи, државите плаќаат повеќе за задолжувањето и сервисирањето на старите долгови. Тоа значи помалку пари за инфраструктура, социјални мерки, здравство или поддршка на стопанството. Особено ранливи се земјите со висок долг и слаби буџетски резерви.
Ризиците одамна не се само класично економски. Сајбер-безбедноста останува високо на листата на глобални закани, особено затоа што економијата сè повеќе зависи од дигитални системи, банки, телекомуникации, електроенергетски мрежи и логистички платформи.
Еден сериозен напад може да запре производство, да блокира плаќања или да прекине дел од синџирот на снабдување.
„Компанијата веќе не мора да изгори за да престане да работи. Доволно е некој да ѝ го исклучи системот“, посочуваат познавачите.
На ова се надоврзува и вештачката интелигенција. Од една страна, таа може да ја зголеми продуктивноста и да донесе нов економски раст. Од друга, брзото воведување носи ризици за одредени работни места, сајбер-безбедноста и начинот на кој компаниите функционираат. Во глобалните проценки негативните последици од вештачката интелигенција се меѓу ризиците што најбрзо се искачуваат на листата на долгорочни закани.
Светската економија, значи, не е пред една голема опасност, туку пред повеќе проблеми што лесно можат да се спојат. Војна може да ја крене цената на енергијата, поскапата енергија да ја подгрее инфлацијата, високата инфлација да ги задржи каматите високи, а скапите кредити да ги закочат инвестициите.
И токму тоа најмногу ги загрижува економистите. Не е проблем само следниот удар. Проблем е што може да дојде додека последиците од претходниот сè уште не се поминати.
Б.З.М.
