Војната во Украина трае веќе петта година – подолго од Првата светска војна и од учеството на Русија во Втората светска војна. Во текот на овие месеци Русија, која со децении се обидуваше да ги користи енергетските ресурси како оружје, сега е принудена да увезува горива од соседните земји, пишува „Forbes“ во своја анализа.
Изданието посветува внимание на сè поефикасните украински напади врз енергетската инфраструктура – рафинерии, складишта за нафта и логистички капацитети. Тие ги ограничуваат испораките за руската армија, но предизвикуваат и внатрешна нестабилност. Економијата исто така почнува да слабее, а дури и со окупираните територии, на рускиот претседател Владимир Путин сè потешко ќе му биде убедливо да ја оправдува војната што ја започна, имајќи ги предвид дипломатската и економската изолација, санкциите, жртвите и финансиските трошоци што ги предизвика.
Русија и натаму е еден од големите извозници на енергетски ресурси во светот, па проблемите во земјата би се почувствувале во голем дел од светот, а особено во Европа, која порано беше најголемиот клиент на руските компании. Но, Москва, фокусирана на војната, ја пропушта енергетската трансформација што започна уште во 2022-ра година.
Европската Унија веќе не зависи од рускиот гас што се испорачува преку гасоводи и сè повеќе се насочува кон течен природен гас. Во последните години пазарот успешно ја промени својата ориентација по изградбата на потребните терминали. Пред војната, Германија немаше ниту еден терминал за течен природен гас, а денес функционираат четири.
Главен снабдувач со течен природен гас на ЕУ се САД, со 63 отсто од вкупниот увоз, по што следуваат Русија, и покрај ограничувањата што постепено стапуваат во сила, како и Нигерија и Катар.
Иако на хартија европските земји зависат од испораките од САД, тоа не е целосно така, бидејќи терминалите овозможуваат пристап и до гас од други извори – од Блискиот Исток, Африка и други производители.
Со развојот на пазарот во последните години, по завршувањето на воените дејства и евентуалното укинување на санкциите кон Русија, конкуренцијата за европскиот пазар ќе биде голема. Така, рускиот гас ќе се соочи не само со недоверба и политички отпор во првите месеци по војната, туку и со реална конкуренција што пред војната во Украина практично не постоеше.
Тогаш рускиот гас пристигнуваше главно преку гасоводи, а Русија не дозволуваше преку нив да се испорачува гас од други снабдувачи.
Друга можност за Русија е Кина. Според анализата на „Forbes“, Пекинг и сега има можност да купува поголеми количества енергетски ресурси, но се воздржува, бидејќи колку што Русија има помалку можности, толку станува позависна од Кина во политички, економски и технолошки поглед.
По завршувањето на војната, Кина би можела да ги зголеми набавките, со што Русија уште подлабоко би ја вовлекла во својата економска и политичка орбита. И веројатно тоа ќе биде една од најзначајните последици од војната.
Алтернативи за руската нафта
Еден од најголемите купувачи на руската нафта денес е Индија. Земјата значително ги зголеми набавките поради ниската цена.
Со нормализирањето на цените и можноста да купува нафта од други добавувачи под поповолни услови, индиските рафинерии би можеле да се насочат кон други видови нафта.
Алтернативи за руската нафта во Европа и сега има доволно. Една од најблиските до Бугарија, на пример, е Казахстан, чија нафта има многу сличен состав со руската „Урал“ и дури немала сопствена ознака пред војната.
Во текот на војната, Гвајана се појави на пазарот со сопствена нафта, а Венецуела – земјата со најголеми докажани резерви на нафта – повторно се враќа на пазарот.
Кој ќе се врати во Русија?
Има многу кандидати кои по завршувањето на војната би можеле да се вратат на рускиот пазар, доколку тоа биде возможно од аспект на санкциите.
Во енергетскиот сектор, најверојатно тоа ќе бидат компании кои ги оставиле своите односи со Русија нерешени. Многу западни компании отпишаа милијарди долари во средства што беа принудени да ги напуштат.
Меѓу нив е „BP“, на која руската држава не ѝ дозволи да го продаде својот удел од 19,75 отсто во „Роснефт“. Тука е и „TotalEnergie“, која има удел во „Новатек“ и „Арктик ЛНГ-2“, како и други интереси поврзани со производството на гас во Русија.
„Shell“ се откажа од својот удел од 27,5 отсто во проектот „Сахалин-2“, додека, според „Forbes“, американската „ExxonMobile“ уште сега води разговори за повторно да го преземе својот удел во проектот „Сахалин-1“.
Веројатно нема да заостанат ниту компаниите што се занимаваат со опрема за експлоатација на нафта. Според официјалните податоци на руското Министерство за енергетика, руските нафтени наоѓалишта почнуваат да се исцрпуваат и потребни се нови бушотини, но руските компании не можат самостојно да ги изведат поради санкциите.
Кога и да заврши војната во Украина, Русија ќе излезе од неа нестабилна, економски послаба и зависна од Кина.
Земјата го уништи својот углед како сигурен снабдувач, а тоа не е само прашање на имиџ, туку структурен проблем, бидејќи глобалната енергетска карта веќе е прекроена и не изгледа како во 2021-ра година.
Во текот на петте години војна беа создадени и зацврстени нови енергетски маршрути и трговски врски.
А од политички аспект, никој нема да се стреми повторно да ја воспостави Русија како енергетска суперсила. Наместо тоа, поверојатно е да се води борба кој ќе го преземе она што останало, заклучува „Forbes“.
