На полиците можеби изгледа како уште една ознака на пакувањето, но за земјоделците и преработувачите географското потекло може да значи многу повеќе. Производ што е препознатлив по местото од кое доаѓа полесно се издвојува од конкуренцијата, потешко се копира, а во одредени случаи може да достигне и повисока цена. Токму тука лежи економската сметка.
Ознаката за географско потекло покажува дека одреден производ има конкретна врска со регионот од кој доаѓа, преку неговиот квалитет, углед, традиционален начин на производство или други карактеристики. Европските правила ваквите ознаки ги користат за да им овозможат на купувачите полесно да го препознаат потеклото, а на производителите подобро да го пласираат производот.
За производителот тоа во пракса значи едно: не мора да се натпреварува само со најниска цена.
Економистите посочуваат дека производот со заштитено потекло добива дополнителна вредност токму затоа што купувачот не плаќа само за килограм сирење, мед, овошје или сувомеснат производ. Плаќа и за потврдата дека производот навистина доаѓа од местото наведено на етикетата и дека ги исполнува утврдените правила за производство.
„На малите производители ова може да им донесе подобра позиција во преговорите за откупната цена“, е една од пораките што доаѓаат од земјоделскиот сектор.
Тоа е особено важно за земјоделците кои сами тешко можат да изградат голем бренд. Еден мал производител можеби нема пари за скапи рекламни кампањи, но ако неговиот производ е дел од препознатлива и заштитена географска ознака, тој настапува на пазарот како дел од пошироко име кое веќе има своја приказна и стандарди.
Светската организација за интелектуална сопственост наведува дека ваквата заштита може да ја зголеми репутацијата и вредноста на локалните производи, да ја засили довербата кај потрошувачите и на производителите да им овозможи да бараат повисока цена кога пазарот ја препознава дополнителната вредност.
Но приказната не завршува кај земјоделецот.
Ако овошјето, зеленчукот, млекото или другата суровина се продаваат само како суров производ, најголемиот дел од можната заработка често останува понатаму во синџирот. Ако од истата суровина се направи финален производ со препознатливо потекло, пакување и контролиран квалитет, додадената вредност останува кај производителите и преработувачите.
„Целта е од домашната суровина да се направи готов производ, за поголем дел од вредноста да остане дома“, се посочува од преработувачкиот сектор.
Познавачите на земјоделството велат дека уште една важна придобивка е заштитата од копии. Ако некое име стекне добра репутација, секогаш постои можност други производители да се обидат да го користат, иако нивната стока нема никаква врска со оригиналното подрачје. Со регистрирана географска ознака, производителите добиваат основа да се спротивстават на таквата злоупотреба.
Корист има и купувачот. Наместо само голема слика и убаво име на амбалажата, добива појасна информација од каде доаѓа производот и под кои услови е произведен. Светските организации што се занимаваат со оваа област токму гаранцијата за потеклото и специфичните карактеристики ја наведуваат како една од главните вредности на системот.
А тука е и локалната економија. Производ што ќе стане препознатлив може да повлече повеќе работа за земјоделците, преработувачите, пакувачите, трговците, угостителите, па и за туризмот. Европските политики за географски ознаки токму затоа ги поврзуваат ваквите производи и со подобри приходи во руралните средини.
Со други зборови, ознаката сама по себе не создава добар производ. Ако квалитетот го нема, нема да помогне ниту најубавата етикета. Но кога производот веќе има традиција, квалитет и препознатливост, заштитеното географско потекло може да биде алатката што ќе му помогне од локална стока да стане производ за кој купувачот знае што добива, а производителот конечно може подобро да го наплати својот труд.
Б.З.М.
