Сончаницата е нарушување на терморегулацијата што настанува поради прекумерно изложување на главата и тилот на сонце.
Најчесто ги погодува луѓето кои работат на отворено и спортистите, но и оние кои престојуваат во непроветрени и прегреани простории. Симптомите може да се појават нагло, уште за време на изложувањето на топлина, или постепено, по неколку часа, често во вечерните часови.
Како настанува сончаницата
Човечкото тело ја одржува внатрешната температура на околу 37 степени Целзиусови со помош на сложени механизми за приспособување, познати како терморегулација. Тие механизми вклучуваат потење, ширење и стеснување на крвните садови, како и чувството на жед. Во услови на високи температури, организмот се разладува со засилено потење, а низ кожата протекува поголемо количество крв.
Кога главата е изложена на висока температура, крвните садови околу мозокот се шират и доаѓа до прегревање на мозочното ткиво. Телото тогаш испраќа уште поголемо количество крв кон мозокот, во обид да ја нормализира неговата температура. Со потењето се губи течност, што може да го наруши крвниот притисок, а срцето почнува забрзано да работи за крвта побрзо да циркулира низ организмот.
Симптоми кои не треба да се занемарат
Симптомите на сончаница се слични на оние кај потрес на мозокот, што укажува на сериозноста на состојбата и потребата од брза реакција. Треба да се побара лекарска помош доколку кај возрасен или дете се појават телесна температура повисока од 40 степени Целзиусови, силна главоболка, вртоглавица и можна несвестица.
Кожата обично е црвена и сува, без потење, а лицето е зацрвенето. Лицето може да биде збунето, а очите преосетливи на светлина. Чести се и мачнина, повраќање и зуење во ушите. Други симптоми се општа слабост, проширени зеници, плитко дишење и забрзана работа на срцето.
Прва помош и лекување
Кај потешките форми на сончаница неопходна е лекарска помош. Ако станува збор за поблага форма или медицинската помош не е веднаш достапна, најважно е веднаш да се започне со намалување на телесната температура.
Лицето треба да се тргне од сонце и да се пренесе во сенка или разладена просторија. Треба да се постави во полулежечка положба и да му се отстрани загреаната облека.
Телото може да се разладува со лесно полевање со вода и со ставање ладни облоги на челото и тилот. Млака до разладна бања или туш исто така може брзо да ја намалат температурата. Температурата треба редовно да се мери и да се настојува да се намали под 38 степени Целзиусови.
Лицето треба да пие што повеќе вода, додека треба да избегнува пијалаци како кафе и алкохол.
Опоравување и можни последици
Поблагите форми на сончаница обично траат од еден до три дена. Меѓутоа, доколку дојде до топлотен удар и губење на свеста, веднаш треба да се повика итна медицинска помош.
Телесна температура над 40 степени Целзиусови може да предизвика трајни оштетувања на виталните органи, како што се мозокот, срцето и бубрезите. Дури и откако состојбата ќе се стабилизира, лицето со денови може да чувствува главоболка, чувствителност на звуци и светлина, како и зуење во ушите.
За опоравување е потребен подолг одмор во разладена просторија, со избегнување гледање во екрани. Може да помогне исхрана богата со овошје и зеленчук со висок процент на вода, додека треба да се избегнуваат солена храна, кафе, цигари и алкохол.
Сончаница кај децата
Децата се особено чувствителни на високите температури, а симптомите се потешки колку што детето е помало. Сончаницата кај децата може да се препознае по црвенило на лицето, исклучително топла кожа и раздразливост, а во потешки случаи може да дојде и до повраќање. Постарите деца најчесто се жалат на главоболка и мачнина.
Симптомите често може да личат на грип, што може да ги доведе родителите во заблуда. Ако кај детето измерите температура повисока од 38 степени Целзиусови, веднаш започнете со разладување.
Ако детето повраќало, важно е да внесува доволно течности во мали голтки, за да се избегне дополнително појавување на мачнина. При секое сомневање за сончаница кај дете, најдобро е да се однесе на лекар, бидејќи понекогаш може да бидат потребни и лекови за намалување на температурата.
Како да спречите сончаница
Не постои специфичен лек за сончаница, па затоа превенцијата е клучна. Во текот на топлите летни денови се препорачува да се пие повеќе вода од вообичаено и секогаш со себе да се носи шише со вода.
Треба да се избегнува престој на силно сонце во периодот од 10 до 18 часот, особено кај лицата кои имаат проблеми со срцето.
При излегување од климатизирани простории на високи надворешни температури, на телото треба да му се даде време да се приспособи. Се препорачува носење удобна, широка облека од природни материјали, како памук и лен.
Ако мора да престојувате на сонце, заштитете ја главата со лесна марама или шешир со широк обод и повремено разладувајте ги тилот и челото со вода.
