Исто работно место, исти задачи, исто работно време. На крајот од месецот, сепак, различна плата. Податоците покажуваат дека мажите за иста работа во просек добиваат 8,7 отсто повисока плата од жените, разлика што тешко може да се објасни само со искуство, образование или позиција во фирмата.
На хартија, правилата се јасни. За иста работа треба да следува иста плата. Во пракса, работите често изгледаат поинаку. Дел од жените велат дека за висината на платата дознаваат случајно, преку разговор со колега, преку оглас за истата позиција или кога некој ќе замине од фирмата и ќе се „отворат“ бројките.
„Разликата од 8,7 отсто не е мала. На годишно ниво тоа значи една плата помалку, а за некои семејства и многу повеќе од тоа“, велат економисти кои подолго време го следат пазарот на трудот.
Според нив, проблемот не е секогаш во основната плата што стои во договорот.
Често разликата се крие во додатоците, бонусите, преговорите при вработување, унапредувањата и довербата што работодавачот ја дава на еден или друг вработен. На исти позиции, мажите почесто бараат повисока почетна плата, а работодавачите почесто ја прифаќаат. Жените, пак, почесто влегуваат во работен однос со пониска понуда, особено ако претходно биле надвор од работа поради породилно отсуство или грижа за семејството.
„Не станува збор само за дискриминација во груба форма, туку и за тивки навики во фирмите. Некој добива покачување побрзо, некој подоцна, а некој никогаш не го добива иако ја врши истата работа“, објаснуваат познавачи на работните односи.
Во приватниот сектор ова особено тешко се докажува. Платите најчесто се тајна, а вработените ретко зборуваат отворено за пари. Во многу компании и натаму владее непишаното правило дека платата е лична работа. Така разликите остануваат скриени со години. Една вработена може да биде убедена дека е платена фер, сѐ додека не дознае дека колегата до неа, со ист обем на работа, зема повеќе.
Синдикалните претставници предупредуваат дека токму тајноста на платите ја храни нееднаквоста. Кога нема јасни критериуми, простор има за субјективни проценки. А таму каде што има субјективност, најчесто има и неправда.
„Потребни се јасни платни скали, транспарентни критериуми за унапредување и контрола дали за иста работа навистина се исплаќа иста плата. Без тоа, бројките ќе се повторуваат од година во година“, велат синдикални извори.
Економистите додаваат дека разликата во платите не завршува со месечната исплата. Таа подоцна се прелева и во пензиите, во кредитната способност, во можноста за штедење, па дури и во економската независност на жените. Ако една жена со години заработува помалку за ист труд, тоа не е само моментална неправда. Тоа станува долгорочна загуба.
Работодавачите, од друга страна, најчесто тврдат дека платата зависи од резултатите, искуството и преговарачката позиција. Дел од нив велат дека нема намера да плаќаат различно според пол, но признаваат дека системот не секогаш е доволно прецизен.
„Фирмите што сакаат да задржат добри луѓе мора сами да ги проверат платите. Не треба да чекаат инспекција или јавен притисок“, велат аналитичарите.
Разликата од 8,7 отсто можеби на прв поглед изгледа како сув процент. Но зад него стои многу конкретна работа: сметки, кредити, градинки, кирија, храна, живот. И истото прашање што се враќа секој месец: ако работата е иста, зошто платата не е?
Б.З.М.
