На закачалката пишува „сто проценти памук“, цената не е мала, продавачот уверува дека материјалот е „природен и квалитетен“. Купувачот плаќа, ја носи облеката дома, ја пере еднаш и приказната станува поинаква. Маицата се лепи за тело, кошулата не дише, постелнината собира електрицитет. Памук на етикета, синтетика во рака.
Ова е сè почеста забелешка кај потрошувачите кои купуваат облека, постелнина, пешкири, детски пижами или долна облека. На хартија едно, во реалност друго. А разликата не е мала. Памукот, ленот и волната обично имаат повисока цена, додека синтетичките материјали се поевтини за производство. Кога производ со синтетички состав се продава како природен, купувачот не добива само послаб квалитет. Тој плаќа нешто што, всушност, не го купил.
Познавачи на трговијата велат дека проблемот најмногу се јавува кај евтина увозна роба, кај производи без јасно потекло и кај парчиња што се продаваат преку интернет, каде што купувачот нема можност да го допре материјалот пред да плати.
„Етикетата не е украс на производот. Таа е информација врз основа на која купувачот одлучува дали ќе купи. Ако таму пишува памук, а производот е претежно полиестер, тоа е доведување во заблуда“, велат познавачи на потрошувачките права.
Во продавниците, пак, одговорот често е ист. „Така ни е стигната робата“, „ние не ја произведуваме“, „не можеме да знаеме“. Но, за купувачот тоа не менува многу. Тој купува од продавницата, не од фабриката на друг крај од светот. Трговецот е тој што го става производот на рафт и го продава со одредена декларација.
Економистите објаснуваат дека ваквите случаи не се само ситна измама со една маица или чаршаф. Ако практиката се повторува, се нарушува довербата во целиот пазар. Фирмите што продаваат точна декларација и поскап, поквалитетен производ стануваат неконкурентни пред оние што „играат“ со етикетите.
„Кога некој продава синтетика како памук, тој не го мами само купувачот. Тој му прави штета и на чесниот трговец кој навистина платил за подобар материјал и мора да го продаде поскапо“, велат економистите.
Најчувствителни се производите за деца и за луѓе со алергии или чувствителна кожа. Родител купува пижами со ознака памук бидејќи сака детето да спие во материјал што дише. Некој зема долна облека со природен состав по препорака од лекар. Друг плаќа повеќе за постелнина затоа што не сака да се поти цела ноќ. Кога декларацијата е лажна, проблемот веќе не е само финансиски. Станува и практичен, понекогаш и здравствен.
Купувачите најчесто почнуваат да се сомневаат по првото перење. Материјалот брзо се развлекува, се собира, добива топчиња или го има оној пластичен сјај што не личи на памук. Некои ја проверуваат облеката со споредување со старо парче за кое знаат дека е вистински памук. Други едноставно ја чувствуваат разликата на кожа. Не мора човек да биде текстилен технолог за да забележи дека нешто не е како што пишува.
Но, докажувањето е потешкиот дел. За прецизно утврдување на составот потребна е лабораториска анализа, а тоа за обичен купувач најчесто е поскапо од самиот производ. Токму тука се отвора простор за злоупотреба. Многумина се откажуваат од рекламација затоа што „не вреди за една маица“. Трговците го знаат тоа.
Од организациите што следат потрошувачки поплаки советуваат купувачите да ја чуваат сметката, да ја фотографираат етикетата и да реагираат веднаш ако се сомневаат дека составот не одговара на декларацијата. Кај онлајн купување, важно е да се зачува и описот од огласот, бидејќи често токму таму стои ветувањето за „чист памук“ или „природен материјал“.
„Не треба да се прифаќа објаснување од типот: таква е серијата. Ако производот не одговара на она што е наведено, купувачот има право да бара замена, враќање пари или да поднесе претставка“, велат познавачи на правата на потрошувачите.
Во пракса, сепак, најголем дел од ваквите случаи завршуваат со нервоза дома и со реченицата: „Нема веќе од таму да купувам“. Тоа е најбрзата казна за трговецот, но не секогаш и доволна.
Затоа, следниот пат кога на етикетата ќе пишува памук, не е лошо купувачот да погледне уште еднаш. Да го допре материјалот, да ја провери декларацијата, да праша од каде е производот. Можеби навистина е памук. А можеби е само добро испечатена лага што се продава за неколку стотини денари повеќе.
Б.З.М.
