На разговор за работа многумина знаат што сакаат да кажат за себе, знаат да зборуваат за искуство, за одговорност, за тоа колку брзо учат и колку се подготвени да работат. Но кога ќе дојде прашањето за плата, одеднаш гласот паѓа. Реченицата станува пократка. Погледот бега настрана. И наместо јасно барање, најчесто се слуша нешто од типот: „Како што е предвидено“, „според вашите услови“ или „ќе се договориме“.
Токму тука, велат познавачите на пазарот на труд, многу кандидати сами си ја намалуваат цената.
Причините не се секогаш едноставни. Кај дел од луѓето тоа е страв дека ќе изгледаат алчно. Кај други е навика да не се „преговара“ со работодавач. А кај третите, најчесто помладите, проблемот е што не знаат колку навистина вреди нивната работа.
„Кандидатите често доаѓаат подготвени да објаснат што знаат, но не и да кажат колку треба да бидат платени за тоа знаење. Тоа е голем проблем, бидејќи платата не е непријатна тема, туку дел од договорот“, велат економисти кои го следат пазарот на труд.
Во пракса, разговорот за плата сè уште се доживува како нешто чувствително. Многумина се плашат дека ако побараат повеќе, работодавачот ќе ги отпише. Особено ако зад себе имаат период без работа, кредит, семејни трошоци или притисок што побрзо да почнат некаде. Тогаш логиката е проста: подобро нешто, отколку ништо.
Но таа логика, предупредуваат експертите за човечки ресурси, подоцна скапо се плаќа. Кога човек ќе влезе во фирма со пониска плата од она што реално може да го добие, многу тешко потоа ја крева основата. Зголемувањата најчесто се пресметуваат врз постојната сума. Ако стартот е низок, и секој следен чекор тргнува од ниско.
„Најголемата грешка е кога кандидатот мисли дека ќе се докаже, па потоа ќе бара покачување. Во дел од случаите тоа се случува, но многу почесто фирмата едноставно се навикнува дека тој човек работи за тие пари“, објаснуваат познавачи на работните односи.
Има и уште еден момент. Во многу средини платите се кријат како државна тајна. Колеги што работат иста или слична работа не знаат колку зема другиот. Огласите често не објавуваат опсег на плата. Па кандидатот оди на разговор со половина информација. Знае што бара работодавачот, ама не знае колку е подготвен да плати.
Во таква ситуација, работодавачот има предност. Тој го знае буџетот. Кандидатот претпоставува.
Економистите велат дека ова особено се гледа кај луѓе што подолго време работеле во иста фирма, а потоа излегуваат на пазарот. Тие често ја носат старата плата како мерка за лична вредност, иако пазарот можеби веќе се поместил. Некои професии поскапеле, некои вештини станале поретки, а некои работни места повеќе не можат да се пополнат со старите понуди.
„Не е исто да бараш повеќе пари без основа и да бараш пазарна плата. Кандидатот треба да знае колку се плаќа неговото искуство, колку се плаќа таа позиција и што носи тој во фирмата“, велат економистите.
Најлошата стратегија, според нив, е кандидатот да чека работодавачот прв да ја каже сумата, а потоа само да кимне со глава. Не секогаш мора да се оди со агресивно барање, но треба да се постави рамка. На пример, да се каже очекуван опсег, да се спомне досегашното искуство, одговорноста што ја носи позицијата и условите под кои кандидатот би ја прифатил понудата.
Нормално, не секој може да преговара од иста позиција. Човек без работа, со итна потреба од приход, има помал простор за ризик. Но и тогаш, велат познавачите, молчењето не е решение. Барем треба да се праша какви се можностите за раст, кога се прави ревизија на плата, дали има бонуси, надоместоци, платена прекувремена работа, превоз или други услови што ја менуваат реалната вредност на понудата.
На крај, разговорот за плата не е безобразлук. Тоа е дел од работата. Работодавачот купува труд, време, знаење и одговорност. Кандидатот не бара услуга, туку фер цена за она што го нуди.
Б.З.М.
