Македонија можеби нема завршен автопат до Охрид, но затоа секој летен викенд добива десетици нови истражувачи на гостиварските села.
Откако враќањето од Охрид кон Скопје повторно се претвори во повеќечасовно патување, дел од возачите почнаа да бараат спас надвор од главниот пат. Навигациите се вклучуваат уште пред влезот во Гостивар, се прифаќа секоја понудена алтернативна рута, а автомобили со скопски, кумановски, велешки и други регистарски таблички сè почесто се гледаат по тесни локални и земјени патишта низ гостиварските населени места.
Целта е само една – да не се стигне до семафорот што со години успева да блокира голем дел од западна Македонија.
Она што некогаш беше непозната точка на картата, денес за дел од возачите станува викенд-обиколница. Се поминува покрај куќи, ниви, канали и локални патчиња на кои едвај можат да се разминат две возила. Некои рути имаат асфалт, други само тампон или земја, а на дел од нив возачите се прашуваат дали навигацијата навистина знае каде ги носи.
Но кога на екранот стои дека на главниот пат има застој подолг од еден час, и земјениот пат почнува да изгледа како автопат.
Народот најде обиколница, државата сè уште бара решение
Проблемот со раскрсницата кај Гостивар одамна не е локален. Тој директно ги погодува сите што патуваат кон Охрид, Струга, Кичево, Маврово и Дебар, но особено се чувствува во недела попладне и навечер, кога илјадници возила истовремено се враќаат кон Скопје и северниот дел од земјата.
Во нормални услови критичната делница може да се помине за околу половина час. Во најоптоварените периоди, според искуствата на возачите и претходните извештаи од терен, само кај Гостивар може да се загуби дополнителен час, а понекогаш и повеќе. Колоните се формираат од правецот на Стража кон градот, но и во спротивна насока за време на петочниот и саботниот туристички бран.
По продолжениот викенд и големите настани во Охрид, враќањето на десетици илјади посетители дополнително го зголеми притисокот врз патниот правец кон Скопје. Сообраќајниот метеж не започнува и не завршува само кај Гостивар – забавувања има на делницата Кичево-Охрид, на Стража и кај наплатните станици – но семафорот останува местото каде што сите колони на крајот се собираат.
Токму затоа возачите повеќе не чекаат некој официјално да им предложи алтернатива. Телефоните сами ја презедоа улогата на сообраќајни инженери.
Кога апликацијата ќе препознае застој, таа нуди странични патишта низ околните населени места. Потоа е доволно еден автомобил да сврти, па по него да тргнат уште пет, десет или дваесет. За кратко време, мирна селска улица станува транзитна рута за луѓе што се враќаат од плажа, со куфери, деца, гуми за пливање и последните остатоци од трпение.
Жителите на селата одеднаш добиваат сообраќај каков што немаат во текот на целата работна недела. Низ нивните улици поминуваат возачи кои никогаш претходно не слушнале за населеното место, но сега внимателно го следат секое свртување како од него да зависи целото патување. И во одредена смисла – навистина зависи.
Возачите се подготвени да извозат неколку километри повеќе, да поминат преку дупки и прашина и да ризикуваат да завршат пред тесен мост или неасфалтирана делница, само за да не ја гледаат истата колона што стои во место.
Апсурдот е што за проблемот се зборува со години. Позната е точката на застој, познати се деновите и часовите кога настанува метежот, познати се правците од кои доаѓаат возилата, а познати се и последиците. Сепак, секое лето Македонија повторно се однесува како сообраќајниот бран кон Охрид да се случил ненадејно и без предупредување.
Додека институциите анализираат долгорочни решенија, народот веќе создал сопствено: сврти десно каде што никогаш не си свртел, помини низ село што никогаш не си го посетил и надевај се дека земјениот пат повторно ќе те извади на асфалт.
Еден семафор го продолжува целиот одмор
Најголемата иронија е што луѓето се враќаат од викенд на кој се обидувале да одморат. По два или три дена покрај езерото, последните часови од патувањето ги минуваат во колона, со постојано притискање на сопирачката, проверување на мапата и пресметување дали требало да тргнат еден час порано или три часа подоцна.
Патувањето од Скопје до Охрид и назад веќе не се планира само според километражата. Се следи времето на тргнување, состојбата кај патарините, Стража, работите на патот Кичево-Охрид и, секако, семафорот во Гостивар. Актуелните информации за состојбата на патиштата и можните ограничувања ги објавува АМСМ, но локалните обиколници што ги предлагаат апликациите не секогаш се приспособени за голем број возила или за секој тип автомобил.
Тука се појавува и безбедносниот ризик. Тесните селски улици не се проектирани за интензивен транзитен сообраќај. Земјените патишта можат да бидат оштетени, неосветлени или непроодни по дожд, а брзото возење низ населено место претставува опасност за пешаците, велосипедистите, децата и домашните животни.
Затоа алтернативната рута не треба да се сфати како повик секој возач да навлезе по непознати патишта. Таа е само доказ колку далеку се подготвени да одат луѓето за да избегнат застој што веќе го сметаат за неизбежен.
Станува збор за семафор, но проблемот одамна е поголем од една светлосна сигнализација. Тој покажува што се случува кога главна туристичка и економска рута со години останува зависна од едно тесно грло.
Охрид привлекува огромен број домашни и странски посетители, а западниот дел на земјата секојдневно го користат и жители, превозници, компании и туристи што продолжуваат кон други дестинации. Секој час изгубен во колона значи потрошено гориво, загадување, нервоза, доцнење и намалена безбедност.
Во меѓувреме, гостиварските села добија нова, неофицијална туристичка функција.
Низ нив не се поминува за да се види природата, да се посети некој локалитет или да се запознае местото. Се поминува затоа што некаде напред свети црвено светло и никој не знае колку долго ќе остане заглавен пред него.
Така, семафорот што требаше да го регулира сообраќајот почна да го пренасочува народот по ниви и села.
Македонските возачи можеби сè уште немаат функционално решение за патувањето кон Охрид, но барем до крајот на летото ќе ја научат географијата на Гостивар подобро од кога било.
С.Б.
